Uşağın məşğul olmaq istəməməsi bir çox valideynin qarşılaşdığı vəziyyətlərdən biridir. Uşaq tapşırıqları yerinə yetirməkdən imtina edə, tez marağını itirə, diqqətini yayındıra və ya “istəmirəm” deyə bilər. Lakin bu davranış hər zaman onun öyrənməyə marağının olmadığı anlamına gəlmir.

Bunun müxtəlif səbəbləri ola bilər: yorğunluq, tapşırıqların həddindən artıq çətin və ya çox asan olması, səhv etmək qorxusu, məşğələlərə öyrəşməmək, hərəkətə ehtiyac duymaq və ya öyrənmə formatının uşağa uyğun olmaması.

Uşağı məşğələlərə necə maraqlandırmaq olar? sualına cavab verməzdən əvvəl onun niyə məşğul olmaq istəmədiyini anlamaq vacibdir.

Uşaq niyə məşğul olmaq istəmir?

1. Tapşırıqlar yaşına uyğun deyil

Tapşırıqlar uşaq üçün həddindən artıq çətin olduqda, o, qısa müddətdə bacarmadığı hissinə qapıla bilər. Nəticədə isə məşğələlərdən uzaqlaşmağa başlayır.

Digər tərəfdən, həddindən artıq asan və monoton tapşırıqlar da uşağın tez darıxmasına səbəb ola bilər. Buna görə məşğələlərin məzmunu uşağın yaşına, inkişaf səviyyəsinə və fərdi xüsusiyyətlərinə uyğun olmalıdır.

2. Uşaq yorulub

Məktəbəqədər yaşda uşaqlar üçün təlim, oyun, fiziki aktivlik və istirahət arasında düzgün balansın qorunması vacibdir. Uşaq yorğundursa, yatmaq istəyirsə və ya uzun müddət müxtəlif tapşırıqlarla məşğul olubsa, ondan yüksək diqqət gözləmək çətin ola bilər.

Bəzən uşağın “məşğul olmaq istəmirəm” deməsi əslində “yorulmuşam və dincəlməyə ehtiyacım var” mənasına gələ bilər.

3. Uşaq səhv etməkdən qorxur

Bəzi uşaqlar səhvi uğursuzluq kimi qəbul edir və buna görə tapşırığı ümumiyyətlə yerinə yetirmək istəmirlər. Bu hal xüsusilə uşaq tez-tez tənqid edildikdə və ya digər uşaqlarla müqayisə olunduqda müşahidə edilə bilər.

Uşağa izah etmək vacibdir ki, səhv etmək öyrənmə prosesinin təbii hissəsidir. Əsas məqsəd səhv etməmək deyil, cəhd etmək, öyrənmək və yenidən sınamaqdır.

4. Öyrənmə yalnız məcburiyyət kimi təqdim olunur

Hər məşğələnin “sən bunu etməlisən”, “otur və məşğul ol”, “tapşırığı bitirməyənə qədər qalxma” kimi ifadələrlə müşayiət olunması uşağın öyrənməyə qarşı mənfi münasibət formalaşdırmasına səbəb ola bilər.

Xüsusilə məktəbəqədər yaşda təlim yalnız nəticə ilə deyil, oyun, ünsiyyət, maraq və müsbət emosiyalarla əlaqələndirilməlidir.

5. Uşağın hərəkətə ehtiyacı var

Kiçik yaşlı uşaqların uzun müddət bir yerdə oturması çətin ola bilər. Bu, tamamilə normaldır. Buna görə məktəbəqədər məşğələlər zamanı hərəkətli oyunlardan, praktiki tapşırıqlardan, yaradıcı fəaliyyətlərdən və müxtəlif interaktiv üsullardan istifadə etmək faydalıdır.

Aktiv uşaq mütləq diqqətsiz demək deyil. Bəlkə də onun sadəcə daha fərqli öyrənmə formatına ehtiyacı var.

Uşağı məşğələlərə necə maraqlandırmaq olar?

Öyrənmə prosesini oyuna çevirin

Məktəbəqədər yaşda oyun uşağın ətraf aləmi öyrənməsinin ən təbii yollarından biridir. Hərfləri, rəqəmləri, rəngləri, formaları və yeni sözləri oyunlar, kartlar, konstruktorlar, yaradıcı fəaliyyətlər və interaktiv tapşırıqlar vasitəsilə öyrənmək mümkündür.

Məsələn, rəqəmləri sadəcə əzbərləmək əvəzinə uşaqdan oyuncaqları saymasını, müəyyən sayda əşya tapmasını və ya kiçik oyun tapşırığını yerinə yetirməsini istəmək olar.

Uşağın maraqlarını nəzərə alın

Əgər uşaq heyvanları, nəqliyyatı, rəsm çəkməyi, musiqini və ya konstruktorla oynamağı sevirsə, bu maraqlardan öyrənmə prosesində istifadə etmək mümkündür.

Məsələn, yeni sözləri uşağın sevdiyi obrazlar vasitəsilə öyrənmək, riyazi tapşırıqları oyuncaqlardan istifadə etməklə yerinə yetirmək və nitq inkişafı üçün müxtəlif hekayələr qurmaq olar.

Beləliklə, uşaq öyrənməni ayrıca bir məcburiyyət kimi deyil, artıq maraq göstərdiyi fəaliyyətin davamı kimi qəbul edir.

Uşağı həddindən artıq yükləməyin

Uzun müddət məşğul olmaq hər zaman daha effektiv öyrənmə demək deyil. Məktəbəqədər yaşda uşağın diqqət müddətini nəzərə almaq və müəyyən fasilələr vermək vacibdir.

Uşağın fəal iştirak etdiyi qısa, lakin məzmunlu məşğələ maraqsız şəkildə uzun müddət tapşırıq yerinə yetirməkdən daha faydalı ola bilər.

Yalnız nəticəni deyil, səyi də qiymətləndirin

“Çox yaxşı cəhd etdin”, “Sən bunu bacardın”, “Gəl bir daha sınayaq” kimi ifadələr uşağın öyrənməni proses kimi qəbul etməsinə kömək edir.

Yalnız düzgün cavabı deyil, uşağın səyini, müstəqilliyini, diqqətini və yenidən cəhd etmək istəyini də qiymətləndirmək vacibdir.

Uşağı digər uşaqlarla müqayisə etməyin

“Bax, digər uşaqlar artıq bunu bacarırlar” kimi ifadələr uşağın özünəinamını azalda bilər.

Hər bir uşağın inkişaf tempi fərqlidir. Buna görə uşağın bugünkü nəticələrini digər uşaqlarla deyil, onun əvvəlki nəticələri ilə müqayisə etmək daha faydalıdır.

Uşaq davamlı olaraq məşğul olmaqdan imtina edirsə, nə etmək lazımdır?

Əgər uşaq mütəmadi olaraq məşğul olmaqdan imtina edirsə, ilk addım təzyiqi artırmamaqdır. Bunun əvəzinə bir neçə məqama diqqət yetirmək lazımdır:

• Hansı tapşırıqlar uşaqda narazılıq yaradır?
• Uşaq günün hansı saatında məşğul olur?
• Uşaq həddindən artıq yorulmur ki?
• Tapşırıqlar onun yaşına və inkişaf səviyyəsinə uyğundurmu?
• Uşaq ondan nə tələb olunduğunu başa düşürmü?
• Onun hərəkət etməsi və istirahət etməsi üçün imkan yaradılırmı?
• Uşaq müəllimin və digər uşaqların yanında özünü rahat hiss edirmi?

Bu suallara cavab tapmaq uşağın məşğul olmaqdan niyə imtina etdiyini anlamağa və ona daha uyğun öyrənmə formatı seçməyə kömək edə bilər.

Uşağın motivasiyasında müəllimin rolu

Müəllim uşağın öyrənməyə marağının formalaşmasında mühüm rol oynayır. Səmimi və rahat mühit, aydın izahlar, oyun elementləri, müxtəlif tapşırıqlar və uşağın fərdi tempinə hörmət məşğələləri daha komfortlu edə bilər.

Xüsusilə vacib məqam odur ki, müəllim yalnız mövzunu izah etməklə kifayətlənməsin, uşağın maraqlarını da nəzərə alsın, təşəbbüsünü dəstəkləsin və çətinlikləri aradan qaldırmasına kömək etsin.

Baku Junior Campus-da uşağın öyrənməyə marağının inkişafı

Baku Junior Campus-da uşaqlar üçün rahat və inkişafyönümlü təhsil mühitinin yaradılmasına xüsusi diqqət yetirilir. Burada məqsəd yalnız uşağa yeni biliklər vermək deyil, eyni zamanda onun diqqət, yaddaş, məntiqi düşünmə, nitq, yaradıcılıq və müstəqillik bacarıqlarını inkişaf etdirməkdir.

İnkişafetdirici məşğələlər və hazırlıq proqramları uşağın təlim prosesinə tədricən uyğunlaşmasına, yeni biliklərə maraq göstərməsinə və kollektivdə özünü rahat hiss etməsinə dəstək olur.

Unutmaq olmaz ki, uşağın məşğul olmaq istəməməsini dərhal tənbəllik və ya bacarıqsızlıq kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. Bəzən bu davranışın arxasında yorğunluq, səhv etmək qorxusu, tapşırığın çətinliyi və ya seçilmiş öyrənmə formatının uşağa uyğun olmaması dayana bilər.

Böyüklərin əsas məqsədi uşağı öyrənməyi sevməyə məcbur etmək deyil, ona yeni şeylər öyrənməyin, sual verməyin, sınamağın və tədricən inkişaf etməyin maraqlı olduğu bir mühit yaratmaqdır.