Valideynlərin uşağın inkişafı ilə bağlı ən çox maraqlandığı suallardan biri “Uşaq nə vaxt danışmağa başlayır?” sualıdır. Bununla yanaşı, “Uşaq nə vaxt yeriməlidir?”, “Körpə ilk sözlərini neçə aylığında deyir?”, “Uşağın gec danışması normaldırmı?”, “Uşaq nə vaxt sərbəst yeriməyə başlayır?” kimi suallar da valideynlər tərəfindən tez-tez araşdırılır.

Uşaqların inkişaf tempi fərqli ola bilər. Bir uşaq daha erkən yeriməyə, digəri isə daha tez danışmağa başlaya bilər. Buna görə də inkişaf mərhələlərinə baxarkən yalnız konkret yaşa deyil, uşağın ümumi inkişafına və bacarıqlarının zamanla necə dəyişdiyinə diqqət etmək vacibdir.

Uşaq nə vaxt danışmağa başlayır?

Nitq inkişafı doğulduğu andan başlayır. Körpə əvvəlcə səslərə reaksiya verir, valideynlərinin səsini ayırd etməyə başlayır, müxtəlif səslər çıxarır və zaman keçdikcə bu səslər hecalara və sözlərə çevrilir.

Bir çox körpə ilk mənalı sözlərini təxminən 1 yaş ətrafında deməyə başlayır. Lakin uşaqlar arasında fərqlər ola bilər.

Bəzi uşaqlar daha erkən sözlərdən istifadə edir, bəziləri isə bir qədər gec danışmağa başlayır. Əsas məsələ uşağın ünsiyyət qurmaq cəhdlərinin olub-olmaması və zaman keçdikcə yeni kommunikasiya bacarıqları qazanmasıdır.

Körpənin nitq inkişafının əsas mərhələləri

Uşağın nitq inkişafı tədricən formalaşır.

Körpəlik dövründə uşaq valideynin səsinə reaksiya verir, səslərə qulaq asır və müxtəlif səslər çıxarmağa başlayır.

Daha sonra hecalama və təkrarlanan səslər meydana gəlir. Uşaq tanıdığı insanlara və əşyalara müəyyən səslərlə reaksiya verə bilər.

Bir yaş ətrafında bəzi uşaqlar ilk mənalı sözlərindən istifadə etməyə başlayırlar.

Daha sonrakı mərhələdə söz ehtiyatı tədricən artır, uşaq iki və daha çox sözü birləşdirməyə başlayır və öz istəklərini sözlərlə ifadə etmək bacarığı inkişaf edir.

Uşaq nə vaxt cümlə qurmağa başlayır?

Uşaqların cümlə qurmağa başlama vaxtı fərqli ola bilər. Təxminən 2 yaş ətrafında bir çox uşaq sadə söz birləşmələrindən istifadə etməyə başlayır.

Məsələn, uşaq istədiyi əşyanı göstərməklə yanaşı, onu sözlə ifadə etməyə cəhd göstərə bilər.

Yaş artdıqca cümlələr uzanır, söz ehtiyatı genişlənir və uşaq öz fikirlərini daha aydın ifadə etməyə başlayır.

Bu prosesdə valideynin uşaqla gündəlik ünsiyyəti mühüm rol oynayır.

Uşağın danışmasını necə dəstəkləmək olar?

Uşağın nitq inkişafını dəstəkləməyin ən sadə yollarından biri onunla çox danışmaqdır.

Gündəlik fəaliyyət zamanı valideyn gördüyü işləri sözlərlə ifadə edə bilər:

“İndi geyinirik”.

“Gəlin kitab oxuyaq”.

“Bu qırmızı topdur”.

“Pişik haradadır?”

Bu cür gündəlik söhbətlər uşağın sözləri real hadisələrlə əlaqələndirməsinə kömək edir.

Uşağın dediyi sözləri təkrarlamaq, ona yeni sözlər əlavə etmək, kitab oxumaq və suallar vermək də nitq inkişafını dəstəkləyə bilər.

Kitab oxumaq uşağın nitq inkişafına necə kömək edir?

Kitab oxumaq uşağın söz ehtiyatının genişlənməsi üçün faydalı fəaliyyətlərdən biridir.

Valideyn kitab oxuyarkən yalnız mətni səsləndirməklə kifayətlənməyə bilər. Şəkillər haqqında danışmaq, obrazları tanıtmaq və uşağa suallar vermək kitab oxuma prosesini daha interaktiv edə bilər.

Məsələn:

“Şəkildə nə görürsən?”

“Bu hansı heyvandır?”

“Səncə, sonra nə olacaq?”

kimi suallar uşağın diqqətini, yaddaşını və danışıq bacarığını aktivləşdirə bilər.

Uşaq nə vaxt yeriməyə başlayır?

Yerimək də uşağın inkişafında mühüm mərhələlərdən biridir. Bir çox uşaq ilk addımlarını təxminən 1 yaş ətrafında atmağa başlayır, lakin normal inkişaf çərçivəsində bu müddət uşaqlara görə dəyişə bilər.

Bəzi uşaqlar daha erkən, bəziləri isə daha gec yeriyə bilər.

Uşaq əvvəlcə oturma, sürünmə, ayağa qalxma və dəstəklə addımlama kimi mərhələlərdən keçə bilər. Daha sonra müstəqil addımların sayı artır və uşaq tədricən daha sərbəst yeriməyə başlayır.

Uşaq yeriməyi necə öyrənir?

Yerimək uşağın əzələ gücü, tarazlıq, koordinasiya və mühitlə qarşılıqlı əlaqəsi nəticəsində tədricən inkişaf edir.

Uşağın təhlükəsiz şəkildə hərəkət edə bilməsi üçün evdə uyğun və təhlükəsiz mühit yaratmaq vacibdir.

Uşağa sərbəst hərəkət etmək üçün imkan vermək, təhlükəli əşyaları əlçatmaz saxlamaq və uşağın hərəkətlərini daim nəzarətdə saxlamaq onun yeni bacarıqları sınamasına şərait yarada bilər.

Uşağın gec yeriməsi normaldırmı?

Hər uşağın inkişaf tempi eyni deyil. Buna görə də yalnız başqa uşaqlarla müqayisə aparmaq düzgün yanaşma deyil.

Uşağın digər motor bacarıqları, əzələ hərəkətləri, ətraf mühitə reaksiyası və ümumi inkişafı da nəzərə alınmalıdır.

Valideyn uşağın hərəkət bacarıqlarında davamlı gecikmə və ya narahatedici fərqlər müşahidə edirsə, pediatrla məsləhətləşmək daha doğru olar.

Uşağın gec danışması normaldırmı?

Nitq inkişafında da uşaqlar arasında fərqlər ola bilər. Lakin uşağın yalnız söz sayına deyil, ünsiyyət qurmaq istəyinə də diqqət etmək lazımdır.

Uşaq göz təması qururmu, səsə və adına reaksiya verirmi, jestlərdən istifadə edirmi, istədiyini göstərirmi, başa düşdüyü sözlər varmı? Bunlar nitq inkişafını qiymətləndirərkən nəzərə alınan məqamlardandır.

Əgər valideyn uşağın nitq və ünsiyyət inkişafı ilə bağlı narahatdırsa, gözləmək əvəzinə pediatr və uyğun mütəxəssislə məsləhətləşmək faydalıdır.

Uşağı digər uşaqlarla müqayisə etmək doğrudurmu?

Hər uşağın inkişaf tempi fərqlidir.

Eyni yaşda olan iki uşaqdan biri daha çox söz deyə, digəri isə daha sürətli hərəkət edə bilər. Bu, uşaqların inkişafının tamamilə eyni mərhələlərlə getmədiyini göstərir.

Valideyn üçün ən faydalı yanaşma uşağı digər uşaqlarla müqayisə etmək əvəzinə onun öz inkişafındakı dəyişiklikləri izləməkdir.

Uşağın inkişafını necə dəstəkləmək olar?

Uşağın inkişafı üçün hər gün xüsusi və mürəkkəb fəaliyyətlər təşkil etmək vacib deyil. Gündəlik həyatın özü öyrənmə üçün böyük imkanlar yaradır.

Uşaqla danışmaq, kitab oxumaq, birlikdə oyun oynamaq, musiqi dinləmək, rəsm çəkmək, konstruktordan istifadə etmək və təhlükəsiz mühitdə hərəkət etmək onun müxtəlif bacarıqlarının inkişafını dəstəkləyə bilər.

Əsas məqsəd uşağa davamlı olaraq yeni şeylər öyrətməkdən çox, onun kəşf etməsinə, suallar verməsinə və öz bacarıqlarını sınamasına imkan yaratmaqdır.

Məktəbəqədər dövrdə nitq və hərəkət bacarıqları

Uşaq böyüdükcə nitq və hərəkət bacarıqları daha mürəkkəb forma alır.

Məktəbəqədər yaş dövründə uşaq daha uzun cümlələr qurmağa, fikirlərini ifadə etməyə, suallar verməyə və hadisələri ardıcıllıqla danışmağa başlayır.

Eyni zamanda qaçmaq, tullanmaq, top oyunları, rəsm çəkmək, kəsmək, yapışdırmaq və müxtəlif konstruktiv fəaliyyətlər uşağın motor bacarıqlarının inkişafına dəstək olur.

Bu səbəbdən məktəbəqədər hazırlıq yalnız hərf və rəqəmlərin öyrədilməsi ilə məhdudlaşmamalıdır.

Baku Junior Campus uşaqların inkişafına necə dəstək olur?

Baku Junior Campus olaraq uşağın inkişafına kompleks yanaşma tətbiq etməyə çalışırıq.

Məktəbəqədər dövrdə uşaqların nitq, ünsiyyət, sosiallaşma, diqqət, düşünmə, yaradıcılıq və motor bacarıqlarının inkişafı bir-biri ilə əlaqəlidir.

Uşaqlar üçün təşkil olunan fəaliyyətlərdə onların yaş xüsusiyyətləri və fərdi inkişaf tempi nəzərə alınır.

Məqsəd uşaqların özlərini rahat ifadə etdiyi, suallar verdiyi, yeni bacarıqlar qazandığı və öyrənməkdən zövq aldığı mühit yaratmaqdır.

Nəticə

Uşağın nə vaxt danışmağa və yeriməyə başlaması valideynlərin ən çox maraqlandığı inkişaf mərhələlərindəndir. Lakin bu mərhələlərin hər uşaqda eyni vaxtda baş vermədiyini unutmaq vacibdir.

Bəzi uşaqlar ilk addımlarını daha erkən atır, bəziləri isə bir qədər gec yeriməyə başlayır. Eyni vəziyyət nitq inkişafına da aiddir.

Əsas olan uşağın ümumi inkişafını izləmək, onun yeni bacarıqlar qazanmasına imkan yaratmaq və narahatlıq yaradan davamlı əlamətlər olduqda mütəxəssis məsləhəti almaqdır.

Uşağın inkişafında ən böyük dəstək isə onunla danışmaq, oynamaq, kitab oxumaq, onu dinləmək və yeni şeylər kəşf etməsinə imkan yaratmaqdır.

Baku Junior Campus — uşaqların öyrənərək, oynayaraq və kəşf edərək inkişaf etdiyi mühit.