Uşağın məktəbə başlamazdan əvvəl oxumağı bacarıb-bacarmaması bir çox valideyni düşündürən suallardandır. Bəzi valideynlər məktəbəqədər yaşda uşağın mütləq müstəqil oxumağı bacarmalı olduğunu düşünür, digərləri isə oxumağın məktəbdə, birinci sinifdən öyrədilməli olduğuna inanır.

Əslində uşağın məktəbə hazırlığı yalnız oxumaq bacarığı ilə müəyyən olunmur. Uşağın yaşı, nitq inkişafı, danışılanları anlama qabiliyyəti, diqqəti, yaddaşı, düşünmə bacarığı, müstəqilliyi və yeni biliklərə marağı da nəzərə alınmalıdır.

Uşaq məktəbə qədər oxumağı bacarmalıdırmı?

Məktəbə qədər oxumağı bacarmaq faydalı bir bacarıq ola bilər, lakin bunu məktəbə hazırlığın yeganə və ya mütləq göstəricisi hesab etmək düzgün deyil.

Bəzi uşaqlar məktəbəqədər yaşda, xüsusilə evdə onlara mütəmadi kitab oxunursa və hərflərə, sözlərə maraq göstərirlərsə, artıq müstəqil oxumağa başlaya bilirlər. Digər uşaqlar isə oxumağı daha gec mənimsəyirlər və bu, onların məktəbə hazır olmadıqları anlamına gəlmir.

Daha vacib olan uşağın hərflər, səslər və oxuma prinsipləri ilə tədricən tanış olması və bu bacarığı özünə uyğun tempdə mənimsəməsidir.

Uşaq oxumağı öyrənməzdən əvvəl nələri bilməlidir?

Birbaşa oxumağa keçməzdən əvvəl uşağın bu bacarığın formalaşması üçün vacib olan ilkin bilik və bacarıqları inkişaf etdirməsi faydalıdır.

Məsələn, uşaq tədricən:

• sözlərdəki səsləri fərqləndirməyi;
• sözün ilk səsini müəyyən etməyi;
• sözlər arasındakı oxşarlıq və fərqləri eşitməyi;
• bəzi hərfləri tanımağı;
• hərfi uyğun səslə əlaqələndirməyi;
• sözlərin səslərdən ibarət olduğunu anlamağı;
• sadə hecaları qurmağı və oxumağı öyrənə bilər.

Belə hazırlıq uşağın hərflərlə tanışlıqdan şüurlu oxumağa daha asan keçməsinə kömək edir.

Nə üçün uşağı oxumağa məcbur etmək olmaz?

Əgər uşaq hələ oxumağa maraq göstərmirsə, ona davamlı təzyiq göstərmək məşğələlərə qarşı mənfi münasibət formalaşdıra bilər.

Məktəbəqədər təlim uşağın yaş xüsusiyyətlərini nəzərə almalıdır. Uzun və məcburi məşğələlər əvəzinə rəngli illüstrasiyaları olan kitablardan, söz oyunlarından, hərf kartlarından, qısa tapşırıqlardan və valideynlərlə birlikdə mütaliədən istifadə etmək olar.

Əsas məqsəd uşağı mümkün qədər erkən oxumağa məcbur etmək deyil, onda kitablara və yeni biliklərə maraq yaratmaqdır.

Uşağın oxumağı öyrənməyə hazır olduğunu necə anlamaq olar?

Oxumağa hazırlıq müxtəlif uşaqlarda fərqli şəkildə özünü göstərə bilər. Uşaq hərflərlə maraqlana, yazılardakı sözlər haqqında suallar verə, müstəqil şəkildə kitablara baxmağa çalışa və ya böyüklərdən müəyyən bir hekayəni oxumalarını xahiş edə bilər.

Bundan əlavə, uşağın qısa izahları dinləyə bilməsi, sadə tapşırığa diqqətini yönəltməsi və nitq səslərini fərqləndirməsi də vacibdir.

Bununla belə, hər bir uşağın mütləq müəyyən yaşda oxumağa başlamalı olduğu konkret yaş həddi yoxdur. Bu bacarığın mənimsənilmə tempi fərdi ola bilər.

Valideynlər uşağa necə kömək edə bilərlər?

Valideynlər evdə oxumağın gündəlik həyatın təbii hissəsinə çevrildiyi mühit yarada bilərlər.

Bunun üçün:

• uşağa mütəmadi olaraq ucadan kitab oxumaq;
• kitabın məzmununu müzakirə etmək;
• illüstrasiyalara birlikdə baxmaq;
• ayrı-ayrı hərf və sözlərə diqqət yetirmək;
• səslərlə bağlı oyunlar oynamaq;
• küçə yazılarında və qablaşdırmaların üzərində tanış hərfləri birlikdə axtarmaq;
• uşağa oxumaq üçün kitabı özü seçmək imkanı vermək olar.

Birlikdə kitab oxumaq uşağın söz ehtiyatını genişləndirməyə, nitqini, yaddaşını, diqqətini və təxəyyülünü inkişaf etdirməyə də kömək edir.

Məktəbdən əvvəl oxumaq bacarığından daha vacib nədir?

Məktəbə hazırlıq erkən oxumaqdan daha çox bacarığı əhatə edir. Uşağın tədricən aşağıdakı istiqamətləri inkişaf etdirməsi vacibdir:

• nitq və fikirlərini ifadə etmək bacarığı;
• diqqət;
• yaddaş;
• məntiqi düşünmə;
• xırda motorika;
• riyazi təsəvvürlər;
• müstəqillik;
• ünsiyyət bacarıqları;
• təlimatları dinləmək və yerinə yetirmək;
• öyrənməyə maraq.

Kompleks inkişaf uşağın məktəb təhsilinə keçid zamanı özünü daha inamlı hiss etməsinə kömək edir.

Baku Junior Campus-da məktəbə hazırlıq

Baku Junior Campus-da məktəbə hazırlıq uşağın hərtərəfli inkişafına yönəlib. Məşğələlər zamanı uşaqlar hərflər və səslərlə tədricən tanış olur, nitq, diqqət, yaddaş, məntiqi düşünmə və xırda motorika bacarıqlarını inkişaf etdirirlər.

Təlim uşaqların yaşına və fərdi xüsusiyyətlərinə uyğun şəkildə təşkil olunur. İnkişafetdirici tapşırıqlar və oyunlar təlim prosesini uşaqlar üçün daha anlaşılan və maraqlı edir, eyni zamanda üzərlərində həddindən artıq təzyiq yaranmasının qarşısını alır.

Burada yalnız akademik bacarıqlara deyil, həmçinin uşağın müstəqilliyinə, ünsiyyətinə və öyrənməyə müsbət münasibətinin formalaşmasına xüsusi diqqət yetirilir.

Nəticə

Uşağın məktəbə qədər sərbəst oxumağı bacarması onun məktəbə hazır olmasının məcburi şərti deyil. Oxumaq bacarığı gələcək təhsil üçün yaxşı başlanğıc ola bilər, lakin məktəbə hazırlıq daha geniş bacarıqlar toplusunu əhatə edir.

Əsas məsələ uşağı hərflər və oxuma ilə tədricən tanış etmək, onun marağını dəstəkləmək və məşğələləri təzyiq mənbəyinə çevirməməkdir. Düzgün yanaşma ilə oxumaq uşağın üzərinə qoyulan bir öhdəlik deyil, ətraf aləmi kəşf etməyin maraqlı və təbii üsuluna çevrilə bilər.