Valideynlər üçün uşağın hansı yaşda inkişafetdirici məşğələlərə, hazırlıq dərslərinə və ya digər tədris proqramlarına başlamasının uyğun olduğunu müəyyən etmək bəzən çətin olur. Hər bir uşağın inkişaf tempi fərqlidir. Buna görə də yalnız yaş göstəricisinə əsaslanmaq əvəzinə, uşağın emosional, sosial, nitq, diqqət və müstəqillik bacarıqlarını birlikdə qiymətləndirmək daha doğru yanaşmadır.

Uşağın məşğələlərə hazır olması onun artıq hər şeyi bacarması demək deyil. Əksinə, düzgün seçilmiş məşğələ uşağın mövcud bacarıqlarını inkişaf etdirməli, öyrənməyə marağını artırmalı və yeni mühitə uyğunlaşmasına kömək etməlidir.

Uşağın məşğələlərə hazır olduğunu göstərən əsas əlamətlər

1. Uşaq müəyyən müddət diqqətini cəmləyə bilir

Məşğələlər zamanı uşağın müəllimi dinləməsi, verilən tapşırığı anlamağa çalışması və müəyyən müddət fəaliyyətə diqqət yetirməsi vacibdir. Məktəbəqədər yaşda uşağın diqqət müddətinin böyüklər qədər uzun olması gözlənilmir. Əsas məsələ onun yaşına uyğun şəkildə fəaliyyətə qoşula bilməsidir.

Məsələn, uşaq rəsm çəkərkən, konstruktorla oynayarkən, nağıl dinləyərkən və ya sadə tapşırığı yerinə yetirərkən bir müddət diqqətini həmin fəaliyyət üzərində saxlaya bilirsə, bu, məşğələlər üçün müsbət göstəricidir.

2. Sadə təlimatları başa düşür

Məşğələ zamanı müəllim uşağa müəyyən göstərişlər verir. “Kitabı götür”, “şəkli rənglə”, “oyuncaqları yerinə qoy” kimi sadə tapşırıqları anlamaq və yerinə yetirməyə çalışmaq uşağın qrup fəaliyyətinə hazırlaşdığını göstərə bilər.

Burada tapşırığın hər dəfə mükəmməl yerinə yetirilməsi tələb olunmur. Uşağın təlimatı başa düşməsi və yerinə yetirməyə cəhd göstərməsi daha əhəmiyyətlidir.

3. Uşaq digər uşaqlarla ünsiyyət qurmağa maraq göstərir

Məktəbəqədər dövrdə sosial bacarıqların inkişafı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Uşağın digər uşaqlara maraq göstərməsi, birlikdə oyun oynamağa çalışması, oyuncaqları paylaşması və növbə gözləməyi tədricən öyrənməsi qrup məşğələlərinə uyğunlaşmasını asanlaşdıra bilər.

Uşağın ilk mərhələdə utancaq olması və ya dərhal digər uşaqlara qoşulmaması isə narahatedici hal deyil. Bəzi uşaqlar yeni mühitə daha gec uyğunlaşırlar və onlara sadəcə daha çox zaman və dəstək lazım olur.

4. Valideyndən qısa müddət ayrı qala bilir

Məşğələlər zamanı uşağın valideyndən müəyyən müddət ayrı qalması lazım gələ bilər. Əgər uşaq tanımadığı mühitdə əvvəlcə çətinlik çəksə də, müəllimin dəstəyi ilə sakitləşir və fəaliyyətə qoşulursa, bu, uyğunlaşma prosesinin başladığını göstərir.

Valideyndən ayrılarkən ağlamaq avtomatik olaraq uşağın məşğələyə hazır olmadığını göstərmir. Xüsusilə kiçik yaşlarda ayrılıq narahatlığı normal ola bilər. Əsas məsələ uşağın zaman keçdikcə yeni mühitə uyğunlaşmasıdır.

5. Uşaq öz ehtiyaclarını ifadə edə bilir

Məşğələlərə başlamazdan əvvəl uşağın ən azı əsas ehtiyaclarını ifadə edə bilməsi vacibdir. Məsələn, su istədiyini, tualetə getmək ehtiyacı olduğunu, yorulduğunu və ya hansısa vəziyyətdən narahat olduğunu sözlərlə və ya özünə uyğun başqa formada bildirə bilməsi müəllimin onunla daha rahat ünsiyyət qurmasına kömək edir.

6. Öyrənməyə və yeni fəaliyyətlərə maraq göstərir

Uşağın məşğələyə hazırlığının ən vacib göstəricilərindən biri də maraqdır. Yeni oyunlara, kitablara, rəsmə, musiqiyə, rəqəmlərə, hərflərə və müxtəlif yaradıcı fəaliyyətlərə maraq göstərən uşaqlar öyrənmə prosesinə daha həvəslə qoşula bilirlər.

Bu mərhələdə uşağın bütün hərfləri və rəqəmləri bilməsi, oxumağı və yazmağı bacarması vacib deyil. Məktəbəqədər məşğələlərin əsas məqsədlərindən biri də məhz bu bacarıqların yaşa uyğun şəkildə inkişaf etdirilməsidir.

Uşağın məşğələyə başlaması üçün mütləq bütün bacarıqlara sahib olması lazımdır?

Xeyr. Valideynlərin ən çox yol verdiyi yanlış yanaşmalardan biri uşağın məşğələyə yalnız müəyyən bacarıqları tam mənimsədikdən sonra başlamalı olduğunu düşünməkdir.

Məsələn, uşaq hələ hərfləri tanımırsa, bu, onun inkişafetdirici məşğələlərə hazır olmadığı anlamına gəlmir. Eyni şəkildə, uşaq qrupda ilk günlərdə utancaq davranırsa və ya tapşırığı dərhal yerinə yetirmirsə, bu da onun öyrənə bilməyəcəyini göstərmir.

Məşğələ uşağın inkişaf səviyyəsinə uyğun qurulduqda, proses özü diqqət, yaddaş, nitq, sosial ünsiyyət, məntiqi düşünmə və müstəqillik kimi bacarıqların formalaşmasına dəstək verir.

Uşağın yaşına uyğun məşğələ seçmək niyə vacibdir?

Hər yaş dövrünün öz inkişaf xüsusiyyətləri var. Kiçik yaşlı uşaqlar üçün uzun müddət masa arxasında oturmaq əvəzinə oyun, hərəkət, yaradıcılıq və interaktiv fəaliyyətlər daha uyğun ola bilər.

Məktəbəqədər hazırlıq mərhələsində isə uşağın diqqətini, yaddaşını, məntiqi düşünməsini, nitqini və ilkin akademik bacarıqlarını inkişaf etdirən fəaliyyətlərə daha çox yer verilə bilər.

Bu səbəbdən valideyn məşğələ seçərkən yalnız “uşaq nə öyrənəcək?” sualını deyil, “bu proqram uşağın yaşına və inkişaf səviyyəsinə uyğundurmu?” sualını da nəzərə almalıdır.

Uşağın məşğələyə uyğunlaşmasını necə asanlaşdırmaq olar?

Yeni məşğələyə başlamazdan əvvəl uşağı prosesə hazırlamaq uyğunlaşmanı asanlaşdıra bilər. Bunun üçün valideyn:

• məşğələ haqqında uşağa yaşına uyğun və müsbət şəkildə məlumat verə bilər;
• müəllim və yeni mühit haqqında əvvəlcədən danışa bilər;
• uşağın yanında “sən orada ağlamamalısan” kimi təzyiq yaradan ifadələrdən istifadə etməməlidir;
• ilk günlərdə uşağa uyğunlaşmaq üçün zaman verməlidir;
• uşağın fəaliyyətə qoşulmasını məcbur etmək əvəzinə, onu həvəsləndirməlidir;
• uşağın kiçik uğurlarını belə müsbət qarşılamalıdır.

Ən əsası isə uşağın digər uşaqlarla müqayisə edilməməsidir. Bir uşaq yeni mühitə bir neçə gün ərzində, digəri isə daha uzun müddətdə uyğunlaşa bilər. Hər iki hal fərdi inkişaf xüsusiyyətləri ilə bağlı ola bilər.

Baku Junior Campus-da uşağın inkişafına fərdi yanaşma

Baku Junior Campus-da uşaqların təlim və inkişaf prosesi onların yaş xüsusiyyətləri və fərdi ehtiyacları nəzərə alınaraq təşkil edilir. Məqsəd yalnız uşağa yeni məlumatlar öyrətmək deyil, eyni zamanda onun ünsiyyət, diqqət, məntiqi düşünmə, yaradıcılıq, müstəqillik və sosial bacarıqlarının inkişafına dəstək olmaqdır.

Məktəbəqədər hazırlıq, inkişafetdirici fəaliyyətlər və digər proqramlar uşağın öyrənmə prosesinə maraq göstərməsinə və yeni mühitdə özünü rahat hiss etməsinə şərait yaratmağa yönəlib.

Əgər övladınızın hansı məşğələyə və hansı yaşda başlamasının daha uyğun olduğunu düşünürsünüzsə, ilk növbədə onun hazırkı bacarıqlarını və maraqlarını nəzərə almaq vacibdir. Çünki düzgün seçilmiş məşğələ uşağın yalnız yeni biliklər qazanmasına deyil, öyrənməyi sevməsinə də kömək edə bilər.