Uşağın bağçaya ilk getdiyi gün həm uşaq, həm də valideyn üçün olduqca vacib hadisədir. Yeni mühit, tanımadığı insanlar, digər uşaqlar və fərqli gündəlik rejim balacada həyəcan, qorxu və ya valideyndən ayrılmaq istəməməsi kimi reaksiyalar yarada bilər. Bəzi uşaqlar bağçaya qısa müddətdə uyğunlaşır, digərlərinə isə yeni mühitə öyrəşmək üçün daha çox vaxt lazım olur.

Uşağın bağçaya adaptasiyası tamamilə təbii prosesdir. Bu dövrdə ən vacib məqam uşağı tələsdirməmək, onun hisslərini anlamaq və yeni mühitə mərhələli şəkildə uyğunlaşmasına kömək etməkdir.

Uşağın bağçanın ilk günündə adaptasiya olması niyə çətin ola bilər?

Məktəbəqədər yaşda olan uşaq müəyyən gündəlik rejimə, tanış mühitə və yaxın insanlara öyrəşir. Bağçaya başladıqda isə onun həyatında bir neçə dəyişiklik eyni anda baş verir. Uşaq yeni müəllim və tərbiyəçilərlə tanış olur, digər uşaqlara uyğunlaşır, yeni otaqlara və qaydalara öyrəşir, yemək və yuxu rejimi dəyişir.

Uşaq əvvəlcədən bağçaya gedəcəyini bilsə belə, real olaraq yeni mühitə daxil olmaq onun üçün düşündüyündən daha emosional ola bilər.

Bu səbəbdən ilk günlərdə ağlamaq, valideyndən ayrılmaq istəməmək, utancaqlıq və ya daha həssas davranmaq uşağın bağçanı sevmədiyi anlamına gəlmir. Əksər hallarda bu, dəyişikliklərə verilən normal reaksiyadır.

Uşağı bağçaya əvvəlcədən necə hazırlamaq olar?

Bağçaya adaptasiya prosesi ilk gündən deyil, daha əvvəl başlayır. Valideyn uşağa bağça haqqında nə qədər sakit və aydın məlumat versə, uşaq qarşıdakı dəyişiklikləri bir o qədər rahat qəbul edə bilər.

Uşağa əvvəlcədən izah etmək olar:

• bağçanın nə olduğu;
• gün ərzində burada nələrin baş verdiyi;
• uşaqların hansı oyun və fəaliyyətlərdə iştirak etdiyi;
• bağçada başqa uşaqların da olduğu;
• müəllim və tərbiyəçinin ona kömək edəcəyi;
• valideynin nə vaxt gəlib onu aparacağı.

Bağça haqqında müsbət danışmaq vacibdir, amma uşağa gerçək olmayan vədlər vermək lazım deyil. Məsələn, “Bağçada heç vaxt darıxmayacaqsan” deməkdənsə, “Məni darıxa bilərsən, amma mən mütləq geri qayıdacağam” demək daha doğrudur.

Uşağı yeni gündəlik rejimə əvvəlcədən öyrəşdirin

Bağçaya başlamazdan bir neçə həftə əvvəl evdəki gündəlik rejimi tədricən bağçanın rejiminə yaxınlaşdırmaq faydalı ola bilər.

Xüsusilə aşağıdakı saatlara diqqət yetirmək olar:

• səhər oyanmaq;
• səhər yeməyi;
• gündüz yuxusu;
• gəzinti;
• yemək saatları;
• axşam istirahəti.

Davamlı və əvvəlcədən məlum olan gündəlik rejim uşağın özünü daha güvənli hiss etməsinə kömək edir. Uşaq nə baş verəcəyini bildikdə yeni mühit onun üçün daha az narahatedici olur.

Uşağın müstəqilliyini dəstəkləyin

Bağçaya başlamazdan əvvəl uşağın yaşına uyğun kiçik müstəqillik bacarıqlarını inkişaf etdirmək faydalıdır. Məsələn, uşaq tədricən özü yeməyə, fincandan su içməyə, oyuncaqlarını yığmağa, tualet ehtiyacını bildirməyə, sadə geyimləri geyinməyə və böyüklərdən kömək istəməyə öyrəşə bilər.

Lakin uşağın bütün işləri tamamilə özü etməsini gözləmək lazım deyil. Əsas məqsəd onun ehtiyacı olduqda böyüklərdən kömək istəyə biləcəyini bilməsidir.

Bu bacarıqlar uşağın bağçada özünü daha rahat və inamlı hiss etməsinə kömək edir.

Bağçanın ilk səhəri necə keçməlidir?

İlk səhər həm uşaq, həm də valideyn üçün emosional ola bilər. Buna görə də uşağın geyimini, çantasını və lazım olan əşyaları əvvəlcədən hazırlamaq, səhər isə tələsməmək məsləhətdir.

Valideyn səhər saatlarında mümkün qədər sakit davranmalıdır. Uşağa uzun-uzadı izahat verməkdənsə, vəziyyəti qısa və aydın şəkildə izah etmək daha faydalıdır.

Məsələn:

“Bu gün sən bağçaya gedirsən. Orada uşaqlar, oyunlar və müəllimin olacaq. Mən də səni günün sonunda götürməyə gələcəyəm.”

Uşaq valideynin özünə əmin olduğunu hiss etdikdə yeni vəziyyətə daha rahat uyğunlaşa bilər.

Uşaqla vidalaşma necə olmalıdır?

Bağçaya adaptasiya zamanı ən çətin məqamlardan biri valideyndən ayrılmaqdır.

Uşaq diqqəti yayınan zaman gizlicə bağçadan çıxmaq düzgün yanaşma deyil. Bu, uşağın valideynin xəbərsiz şəkildə yoxa çıxa biləcəyindən narahat olmasına səbəb ola bilər.

Digər tərəfdən, vidalaşmanı həddindən artıq uzatmaq da uşağın narahatlığını artıra bilər.

Ən yaxşısı qısa, sakit və hər gün təkrarlanan bir vidalaşma ritualı yaratmaqdır. Uşağı qucaqlamaq, onu sevdiyinizi demək, nə vaxt geri qayıdacağınızı izah etmək və sonra müəllimə təhvil vermək kifayətdir.

Məsələn:

“Səni çox sevirəm. İndi sən müəllimən və dostlarınla qalacaqsan. Mən də səni günorta götürəcəyəm.”

Ən vacib məqam isə uşağa verdiyiniz sözə əməl etməkdir.

Uşaq bağçada ağlayırsa, nə etmək lazımdır?

İlk günlərdə uşağın ağlaması olduqca normaldır. Onu danlamaq və “Artıq böyümüsən, ağlama” demək əvəzinə, hisslərini qəbul etmək daha doğrudur.

Məsələn:

“Görürəm ki, indi kədərlisən. Mənim üçün darıxırsan. Bu, normaldır. Mən mütləq geri qayıdacağam.”

Uşaq öz hisslərinin qəbul edildiyini və böyüklərin onu başa düşdüyünü hiss etməlidir.

Valideynin özünü sakit aparması da vacibdir. Çünki uşaq böyüyün həddindən artıq narahat olduğunu gördükdə bağçanı təhlükəli bir yer kimi qəbul edə bilər.

Uşağın bağçaya adaptasiyası nə qədər davam edir?

Hər uşağın bağçaya uyğunlaşma müddəti fərqlidir. Bəzi uşaqlar bir neçə gün ərzində yeni mühitə alışır, bəzilərinə isə bir neçə həftə lazım olur.

Adaptasiya dövründə uşaq:

• daha tez yorula bilər;
• daha çox kapriz edə bilər;
• qucağa götürülmək istəyə bilər;
• yuxu rejimində dəyişiklik yaşaya bilər;
• valideynindən daha çox ayrılmaq istəməyə bilər;
• digər uşaqlarla dərhal ünsiyyət qurmaya bilər;
• əvvəlkindən daha həssas davrana bilər.

Bunlar yeni mühitə və gündəlik rejimə uyğunlaşma prosesinin bir hissəsi ola bilər.

Bu dövrdə valideyn uşağın davranışını müşahidə etməli və onu digər uşaqlarla müqayisə etməməlidir.

Uşağı digər uşaqlarla müqayisə etməyin

“Bax, digər uşaqlar ağlamır” və ya “Hamı bağçaya öyrəşib, sən niyə qorxursan?” kimi ifadələr uşağın özünəinamını azalda bilər.

Hər uşağın xarakteri, temperamentı və adaptasiya sürəti fərqlidir.

Bunun əvəzinə uşağın kiçik uğurlarını vurğulamaq daha faydalıdır:

“Bu gün özün qrupa daxil oldun.”

“Yeni bir uşaqla tanış oldun.”

“Bu gün mənsiz bir az daha çox qala bildin.”

Uşağın atdığı hər kiçik addım onun üçün böyük uğur ola bilər.

Bağçadan sonra uşağa necə yanaşmaq lazımdır?

Uşaq bağçadan qayıtdıqdan sonra daha çox diqqətə və sakitliyə ehtiyac duya bilər. Evə gələn kimi ona çoxsaylı suallar vermək lazım deyil.

Məsələn, “Ağladın?”, “Bağçanı bəyəndin?”, “Niyə oynamadın?” kimi suallar əvəzinə daha rahat suallar vermək olar:

“Bu gün ən maraqlı nə oldu?”

“Kiminlə tanış oldun?”

“Hansı oyunu oynadınız?”

“Bu gün ən çox nə xoşuna gəldi?”

Uşaq danışmaq istəmirsə, onu məcbur etmək lazım deyil. Bəzən uşağa yeni təcrübəni qəbul etmək və gün ərzində yaşadıqlarını düşünmək üçün sadəcə vaxt lazımdır.

Uşağın bağçaya müsbət münasibət formalaşdırmasına necə kömək etmək olar?

Bağçaya qarşı müsbət münasibət bir gündə yaranmır. Bunun üçün valideyn uşağın maraqlarını dəstəkləyə, növbəti gün üçün əşyalarını birlikdə hazırlaya və bağçada etdiyi maraqlı fəaliyyətlər haqqında danışa bilər.

Bağçanın yalnız valideyndən ayrılmaqla deyil, həm də maraqlı oyunlar, yeni dostlar, yaradıcılıq, ünsiyyət və öyrənmə ilə əlaqələndirilməsi vacibdir.

Məktəbəqədər yaş dövründə uşaqlar oyun, hərəkət, ünsiyyət və praktik fəaliyyətlər vasitəsilə daha rahat öyrənirlər. Belə fəaliyyətlər nitqin, diqqətin, yaddaşın, təfəkkürün və sosial bacarıqların inkişafına kömək edir.

Adaptasiya dövründə valideynlər hansı səhvlərdən qaçmalıdır?

Uşağın bağçaya daha rahat uyğunlaşması üçün valideynlərin bəzi məqamlara diqqət etməsi vacibdir.

Bağça ilə qorxutmayın.
“Pis hərəkət etsən, səni bağçaya verəcəyəm” kimi ifadələr uşağın bağçaya qarşı mənfi münasibət formalaşdırmasına səbəb ola bilər.

Gerçək olmayan vədlər verməyin.
Uşağa “Heç vaxt darıxmayacaqsan” deməkdənsə, darıxmağın normal olduğunu və valideynin mütləq geri qayıdacağını izah edin.

Xəbərsiz şəkildə getməyin.
Uşaq valideynin getdiyini bilməli və onun geri qayıdacağına əmin olmalıdır.

Vidalaşmanı çox uzatmayın.
Sakit, qısa və eyni formada təkrarlanan vidalaşma uşağın bu prosesə alışmasına kömək edir.

Digər uşaqlarla müqayisə etməyin.
Hər uşağın adaptasiya müddəti fərqlidir.

Uşaqdan dərhal tam müstəqillik gözləməyin.
Yeni bacarıqlar zamanla və böyüklərin dəstəyi ilə formalaşır.

Bağça uşağın inkişafına necə təsir edir?

Bağça uşağın yalnız valideyndən ayrı vaxt keçirdiyi yer deyil. Bura uşağın ünsiyyət qurmağı, əməkdaşlıq etməyi, qaydalara əməl etməyi, hisslərini ifadə etməyi və gündəlik kiçik problemləri həll etməyi öyrəndiyi inkişaf mühitidir.

Digər uşaqlarla ünsiyyət zamanı uşaq növbə gözləməyi, paylaşmağı, razılaşmağı və qrup daxilində fəaliyyət göstərməyi öyrənir.

Yaradıcı və inkişafetdirici məşğələlər isə uşağın təfəkkürünü, nitqini, diqqətini, incə motorikasını və yaradıcılıq qabiliyyətlərini dəstəkləyir.

Buna görə də bağça seçərkən uşağın özünü təhlükəsiz və rahat hiss etdiyi, qayğı gördüyü və eyni zamanda inkişaf edə bildiyi mühitə üstünlük vermək vacibdir.

İlk gün sadəcə başlanğıcdır

Uşağın bağçadakı ilk gününün mükəmməl keçməsi vacib deyil. Uşaq ağlaya, utanıb kənarda qala, oyuna qoşulmaya və valideyni üçün darıxa bilər. Bu, adaptasiyanın düzgün getmədiyi anlamına gəlmir.

Əsas məsələ uşağa vaxt vermək, onu dəstəkləmək və valideyn olaraq sakitliyimizi qorumaqdır. Zaman keçdikcə yeni mühit tanışlaşacaq, uşaq sevdiyi fəaliyyətləri kəşf edəcək, müəllimləri və dostları ilə ünsiyyət quracaq.

Səbir, qayğı və düzgün yanaşma uşağın bağçaya adaptasiyasını daha rahat və təhlükəsiz edə bilər.

Baku Junior Campus

Baku Junior Campus-da uşaqlar üçün isti, təhlükəsiz və inkişafetdirici mühit yaradılır. Burada uşaqlar yeni gündəlik rejimə, ünsiyyətə və müstəqilliyə tədricən uyğunlaşır, eyni zamanda oyun, yaradıcılıq və müxtəlif inkişafetdirici fəaliyyətlər vasitəsilə yeni bacarıqlar qazanırlar.