Uşağın erkən yaşlardan öyrənməyə başladığı əsas bacarıqlardan biri saymaqdır. Rəqəmləri tanımaq, əşyaların sayını müəyyən etmək, çox və az anlayışlarını fərqləndirmək və daha sonra sadə riyazi əməliyyatları yerinə yetirmək məktəbə hazırlıq prosesinin mühüm hissələrindən biridir.

Bir çox valideyni “Uşağa saymağı necə öyrətmək olar?”, “Uşağa rəqəmləri hansı yaşda öyrətmək lazımdır?” və “Riyaziyyatı uşağa necə sevdirmək olar?” kimi suallar maraqlandırır.

Əslində, məktəbəqədər yaşda uşağa saymağı öyrətmək üçün uzun və yorucu dərslərə ehtiyac yoxdur. Ən effektiv üsullardan biri riyaziyyatı uşağın gündəlik həyatına və oyunlarına daxil etməkdir. Oyuncaqları saymaq, pillələri birlikdə hesablamaq, meyvələri qruplaşdırmaq və ya mağaza oyunu oynamaq belə uşağın riyazi düşüncəsinin inkişafına kömək edə bilər.

Uşağa saymağı neçə yaşından öyrətmək olar?

Uşağın rəqəmlərlə və miqdar anlayışı ilə tanışlığı erkən yaşlardan başlaya bilər. İlk mərhələdə uşaq “bir”, “çox”, “az”, “daha çox”, “daha az” kimi sadə anlayışları öyrənir.

2–3 yaş dövründə uşaqla gündəlik əşyaları saymaq, bir neçə oyuncağı birlikdə hesablamaq və sayların ardıcıllığını eşitdirmək olar.

3–4 yaşda 5-ə və 10-a qədər sayma, əşyaların sayını müqayisə etmə, eyni və fərqli qrupları müəyyənləşdirmə kimi məşqlərdən istifadə etmək mümkündür.

4–5 yaşda uşaq rəqəmləri daha şüurlu şəkildə tanımağa, rəqəmlə əşyanın miqdarını əlaqələndirməyə və sadə riyazi tapşırıqları yerinə yetirməyə başlaya bilər.

5–6 yaşda isə sadə toplama və çıxma, ədədlərin müqayisəsi, ardıcıllıqların tamamlanması və məntiqi riyazi tapşırıqlar üzərində işləmək mümkündür.

Bu yaş göstəricilərinin ümumi istiqamət verdiyini nəzərə almaq vacibdir. Hər uşağın inkişaf tempi fərqlidir və bir bacarığı daha tez, digərini isə daha gec mənimsəməsi normaldır.

Uşağa saymağı sıfırdan necə öyrətmək olar?

Uşağa saymağı öyrədərkən ilk məqsəd rəqəmləri əzbərlətmək yox, miqdar anlayışını formalaşdırmaq olmalıdır.

Məsələn, uşağa sadəcə “1, 2, 3, 4, 5…” dedirtmək əvəzinə qarşısına bir neçə oyuncaq qoyaraq birlikdə saymaq daha faydalıdır.

“Burada neçə maşın var?”

“Neçə kubik var?”

“Neçə alma götürdük?”

“Bunlardan hansı daha çoxdur?”

kimi suallar uşağın say anlayışını daha yaxşı başa düşməsinə kömək edir.

Növbəti mərhələdə uşaq müəyyən miqdarı rəqəmlə əlaqələndirməyi öyrənir. Məsələn, qarşısında üç kubik varsa, onların sayının 3 olduğunu başa düşməlidir.

Beləliklə, uşaq həm rəqəmi tanıyır, həm də həmin rəqəmin konkret miqdarı ifadə etdiyini anlayır.

Saymağı öyrətmək üçün oyunlar

Məktəbəqədər yaşlı uşaqlar üçün oyun ən effektiv öyrənmə vasitələrindən biridir. Buna görə də saymağı öyrənmək üçün gündəlik oyunlardan istifadə etmək mümkündür.

1. Oyuncaqları birlikdə sayın

Uşağın sevdiyi oyuncaqları qarşısına düzün və birlikdə saymağa başlayın.

Məsələn:

“Görək, neçə maşının var?”

“Bəs neçə kuklan var?”

“Maşınlar çoxdur, yoxsa kuklalar?”

Daha sonra tapşırığı bir qədər çətinləşdirə bilərsiniz:

“Bir maşın da əlavə etsək, neçə maşın olacaq?”

Bu sadə oyun uşağın həm sayma, həm müqayisə, həm də məntiqi düşünmə bacarığını inkişaf etdirir.

2. Gəzinti zamanı sayın

Uşağa saymağı öyrətmək üçün mütləq masa arxasında oturmaq lazım deyil. Gəzinti zamanı ətrafınızdakı əşyalardan istifadə edə bilərsiniz.

Məsələn:

• neçə ağac gördüyünüzü sayın;
• neçə maşın keçdiyini hesablayın;
• pilləkənləri birlikdə sayın;
• neçə quş gördüyünüzü müəyyən edin;
• eyni rəngli avtomobilləri sayın.

Beləliklə, uşaq riyaziyyatın yalnız kitabda və ya dəftərdə olmadığını, gündəlik həyatın bir hissəsi olduğunu öyrənir.

3. “Mağaza” oyunu

“Mağaza” oyunu uşaqlara saymağı və miqdarı öyrətmək üçün maraqlı üsullardan biridir.

Oyuncaq məhsulları bir yerə düzərək uşağa belə tapşırıqlar verə bilərsiniz:

“Zəhmət olmasa, səbətə 2 alma qoy.”

“İndi daha 1 alma əlavə et.”

“İndi səbətdə neçə alma oldu?”

Daha böyük yaşlı uşaqlarla bu oyunda sadə toplama və çıxma tapşırıqlarından da istifadə etmək olar.

4. Kubiklərlə oynayın

Konstruktor və kubiklər riyazi anlayışların öyrədilməsi üçün çox əlverişlidir.

Uşaqdan 5 kubikdən qüllə qurmasını istəyin. Daha sonra:

“İki kubik də əlavə etsək, neçə kubik olacaq?”

deyə soruşa bilərsiniz.

Bu üsul uşağa toplama anlayışını real əşyalar üzərində başa düşməyə imkan verir.

5. Rəqəm kartlarından istifadə edin

Rəqəm kartları uşağın həm rəqəmləri tanımasına, həm də onların ardıcıllığını öyrənməsinə kömək edə bilər.

Məsələn, 1-dən 5-ə qədər rəqəmləri qarışıq şəkildə qarşısına qoyun və düzgün ardıcıllıqla düzməsini istəyin.

Daha sonra bir rəqəm göstərin və həmin rəqəmə uyğun sayda əşya tapmasını istəyin.

Məsələn, 4 rəqəmini göstərirsinizsə, uşaq qarşısına 4 kubik qoymalıdır.

Uşağa rəqəmləri necə öyrətmək olar?

Rəqəmləri öyrədərkən onları sadəcə əzbərlətmək əvəzinə konkret əşyalarla əlaqələndirmək daha məqsədəuyğundur.

Məsələn:

2 → 2 alma

3 → 3 kubik

5 → 5 qələm

7 → 7 oyuncaq

Bu üsulla uşaq rəqəmin yalnız bir işarə olmadığını, müəyyən miqdarı ifadə etdiyini anlayır.

Rəqəmləri möhkəmləndirmək üçün rəngləmə, pazllar, maqnit rəqəmlər, kartlar və digər inkişafetdirici materiallardan da istifadə etmək mümkündür.

Uşağa toplama və çıxmanı necə öyrətmək olar?

Uşaq kiçik miqdarlarda saymağı mənimsədikdən sonra sadə toplama və çıxma anlayışlarına keçmək olar.

Məsələn, masanın üzərinə 2 alma qoyun və daha 1 alma əlavə edin.

“Əvvəl 2 alma var idi. Daha 1 alma əlavə etdik. İndi neçə alma oldu?”

Bu zaman uşaq əməliyyatı real əşyalar üzərində görür və toplamanın mahiyyətini daha asan başa düşür.

Çıxmanı da eyni üsulla izah etmək olar.

Məsələn, 5 kubik qoyun və onlardan 1-ni götürün:

“5 kubikimiz var idi. Birini götürdük. Neçə kubik qaldı?”

Bu cür məşqlər uşağın riyazi əməliyyatları əzbər deyil, məntiq vasitəsilə başa düşməsinə kömək edir.

Uşağı riyaziyyata necə maraqlandırmaq olar?

Bəzi uşaqlar riyazi tapşırıqlara tez marağını itirə bilər. Belə vəziyyətdə uşağı uzun müddət dərsə məcbur etmək əvəzinə tapşırıqları oyun formasında təqdim etmək daha məqsədəuyğundur.

Məşqlər qısa və müxtəlif ola bilər. Bir gün rəqəm kartlarından, digər gün kubiklərdən, başqa bir gün isə gündəlik əşyalardan istifadə etmək mümkündür.

Uşağın səhv etməsi də öyrənmə prosesinin bir hissəsidir. Səhv cavaba görə onu danlamaq və ya digər uşaqlara nümunə göstərərək müqayisə etmək əvəzinə, səhvi birlikdə düzəltmək daha faydalıdır.

Əsas məqsəd uşağın riyaziyyatdan qorxmasını deyil, rəqəmlərlə işləməyə maraq göstərməsini təmin etməkdir.

Saymağı öyrənmək uşağa hansı bacarıqları qazandırır?

Sayma və məktəbəqədər riyaziyyat məşğələləri yalnız riyazi biliklərin formalaşmasına xidmət etmir. Bu proses zamanı uşağın bir sıra digər bacarıqları da inkişaf edir:

• məntiqi düşünmə;
• diqqət və konsentrasiya;
• yaddaş;
• müqayisə etmə bacarığı;
• analiz etmək;
• ardıcıllığı müəyyənləşdirmək;
• problem həll etmək;
• məkan təfəkkürü;
• incə motorika;
• müstəqil düşünmək.

Bu səbəbdən məktəbəqədər dövrdə riyazi anlayışların inkişaf etdirilməsi uşağın gələcək təhsilinə də mühüm təməl yaradır.

Valideynlər hansı səhvlərdən qaçmalıdır?

Bəzən valideynlər uşağın mümkün qədər erkən yaşda və tez saymağı öyrənməsini istəyirlər. Lakin uşağa həddindən artıq təzyiq göstərmək öyrənmə prosesinə mənfi təsir göstərə bilər.

Uşağı digər uşaqlara müqayisə etmək, səhv cavab verdikdə onu danlamaq və ya uzun müddət dərs etməyə məcbur etmək əvəzinə, öyrənmə prosesini onun yaşına və maraqlarına uyğun təşkil etmək daha məqsədəuyğundur.

Həmçinin yalnız rəqəmlərin ardıcıllığını əzbərlətmək kifayət deyil. Uşaq 1-dən 10-a qədər saya bilər, amma bu rəqəmlərin hansı miqdarı ifadə etdiyini tam anlamaya bilər.

Buna görə saymağı real əşyalar, oyunlar və gündəlik situasiyalarla əlaqələndirmək vacibdir.

Uşağın daha mürəkkəb riyazi tapşırıqlara hazır olduğunu necə anlamaq olar?

Əgər uşaq kiçik miqdarda əşyaları rahatlıqla saya bilir, “çox” və “az”, “böyük” və “kiçik” kimi anlayışları fərqləndirir, əsas rəqəbləri tanıyır və rəqəmlə miqdarı əlaqələndirə bilirsə, daha mürəkkəb tapşırıqlara keçmək mümkündür.

Növbəti mərhələdə uşağa:

• sadə toplama və çıxma;
• rəqəmləri müqayisə etmək;
• çatışmayan rəqəmi tapmaq;
• rəqəm ardıcıllığını tamamlamaq;
• əşyaları qruplaşdırmaq;
• sadə məntiqi məsələlər;
• həndəsi fiqurları tanımaq;
• məkan anlayışları

öyrədilə bilər.

Əsas şərt tapşırıqların uşağın yaşına və hazırlıq səviyyəsinə uyğun olmasıdır.

Baku Junior Campus-da məktəbəqədər riyaziyyat hazırlığı

Məktəbəqədər yaş dövründə uşağın yeni bilikləri maraqla mənimsəməsi üçün düzgün təhsil mühitinin yaradılması böyük əhəmiyyət daşıyır. Baku Junior Campus-da uşaqların yaş xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq onların bilik və bacarıqlarının mərhələli şəkildə inkişaf etdirilməsinə diqqət yetirilir.

Məktəbəqədər hazırlıq prosesində riyazi anlayışların formalaşdırılması, məntiqi düşüncənin inkişafı, diqqət və yaddaşın möhkəmləndirilməsi ilə yanaşı, uşağın müstəqil düşünməsi və tapşırıqlara maraq göstərməsi də dəstəklənir.

Uşağın təhsil mühitini seçərkən yalnız proqramın məzmununa deyil, həmçinin müəllimlərin uşaqlara yanaşmasına, fərdi inkişafın nəzərə alınmasına və öyrənmə prosesinin uşaqlar üçün nə dərəcədə maraqlı təşkil olunmasına diqqət etmək vacibdir.

Nəticə

Uşağa saymağı necə öyrətmək olar? Bunun üçün vahid və bütün uşaqlara eyni şəkildə tətbiq olunan üsul yoxdur. Ən yaxşı nəticə uşağın yaşını, inkişaf səviyyəsini və maraqlarını nəzərə alaraq mərhələli şəkildə öyrətməklə əldə edilir.

Saymağı yalnız dəftər və rəqəmlərlə deyil, oyunlar, oyuncaqlar, gəzintilər, konstruktorlar və gündəlik həyatdakı sadə situasiyalar vasitəsilə də öyrətmək mümkündür.

Əsas məqsəd uşağa rəqəmləri əzbərlətmək deyil, onun miqdar, ardıcıllıq, müqayisə, toplama və çıxma kimi ilkin riyazi anlayışları başa düşməsinə kömək etməkdir.

Düzgün yanaşma və maraqlı məşqlər sayəsində riyaziyyat uşaq üçün məcburi dərs deyil, kəşf etməli olduğu maraqlı bir dünya ola bilər.