Uşağın müstəqil yemək yeməyi öyrənməsi onun inkişafında vacib mərhələlərdən biridir. Valideynlər üçün isə bu proses bəzən səbir və vaxt tələb edə bilər. Uşaq ilk dəfə qaşığı əlinə götürəndə yeməyi tökə, əllərini və paltarını çirkləndirə, qaşığı düzgün istiqamətləndirə bilməyə və yeməyin bir hissəsini yerə sala bilər. Bunlar narahat olmağa səbəb deyil. Əksinə, uşağın özünün yeməyə cəhd etməsi müstəqilliyə doğru atdığı mühüm addımdır.

Uşağa müstəqil yemək yeməyi necə öyrətmək olar? sualı xüsusilə 1–3 yaş aralığında uşağı olan valideynlər üçün aktualdır. Bu bacarığın formalaşması birdən-birə baş vermir. Uşaq tədricən qaşığı tutmağı, yeməyi götürməyi, ağzına aparmağı və süfrə qaydalarına uyğun davranmağı öyrənir.

Uşaq nə vaxt özü yeməyə başlamalıdır?

Hər uşağın inkişaf tempi fərqlidir. Bəzi uşaqlar erkən yaşda qaşıqla yeməyə maraq göstərir, bəziləri isə bir müddət valideynin köməyinə ehtiyac duyur.

Uşağın yemək zamanı qaşığı tutmağa çalışması, yeməyə əli ilə toxunması, boşqabdan özü nəsə götürməsi və böyükləri təqlid etməsi onun müstəqil yeməyə marağının yarandığını göstərə bilər.

Bu mərhələdə əsas məqsəd uşağın hər şeyi ideal şəkildə etməsi deyil. Əsas məqsəd ona təhlükəsiz şəkildə cəhd etmək və bacarıqlarını inkişaf etdirmək imkanı yaratmaqdır.

Uşağa müstəqil yemək yeməyi öyrətmək üçün 10 faydalı məsləhət

1. Uşağa qaşıqla tanış olmaq üçün vaxt verin

İlk mərhələdə qaşığı uşağın əlinə verin və onun necə istifadə etdiyini müşahidə edin.

Əvvəlcə qaşığı düzgün tutmaya və yeməyi götürməkdə çətinlik çəkə bilər. Valideyn bu zaman uşağın əlini daim idarə etmək əvəzinə, lazım olduqda sakit şəkildə kömək edə bilər.

Məqsəd uşağın qaşığı tədricən özü idarə etməsidir.

2. Əvvəlcə daha asan qidalar seçin

Müstəqil yeməyi öyrənən uşaq üçün çox duru və ya qaşıqdan asanlıqla axan qidaları yemək çətin ola bilər.

Başlanğıcda uşağın qaşıqla götürməsi nisbətən asan olan uyğun qidalardan istifadə etmək mümkündür. Məsələn, yumşaq tərəvəzlər, uyğun konsistensiyalı sıyıqlar və digər yaşa uyğun qidalar seçilə bilər.

Burada əsas məsələ uşağın yaşına və fərdi qidalanma ehtiyaclarına uyğun seçim etməkdir.

3. Uşağın özü cəhd etməsinə imkan yaradın

Valideynlər bəzən uşağın yeməyi tökməsindən narahat olaraq bütün prosesi özləri etmək istəyirlər.

Lakin uşaq hər dəfə böyüyün köməyi ilə yediyi zaman öz bacarığını məşq etdirmək üçün daha az imkan əldə edir.

Uşaq qaşığı götürürsə, ona özü yeməyə cəhd etmək üçün vaxt verin. Yemək tökülə bilər, amma bu, öyrənmə prosesinin bir hissəsidir.

4. Tələsməyin

Müstəqil yemək yeməyi öyrənmək uşağın müəyyən qədər vaxtını ala bilər.

Uşaq bir neçə dəqiqə ərzində yeməyini bitirmirsə, dərhal onun əlindən qaşığı almaq və prosesi sürətləndirmək lazım deyil.

Əgər vaxt imkan verirsə, uşağa sakit şəkildə yeməyə davam etmək üçün şərait yaradın.

5. Böyükləri təqlid etməsinə imkan verin

Uşaqlar böyüklərin davranışlarını müşahidə edərək çox şey öyrənirlər.

Ailə birlikdə yemək yeyirsə, uşaq valideynlərin qaşıqdan, çəngəldən və stəkandan necə istifadə etdiyini görür və onları təqlid etməyə başlayır.

Buna görə ailəvi yemək vaxtı uşağın yeni bacarıqlar öyrənməsi üçün yaxşı fürsət ola bilər.

6. Yemək zamanı ekranlardan uzaq durun

Yemək vaxtında televizor, telefon və planşet kimi diqqəti yayındıran vasitələrdən istifadə etməmək faydalı ola bilər.

Uşaq yeməyinə, qaşığına və süfrədə baş verənlərə diqqət etdikdə öz hərəkətlərini daha yaxşı müşahidə edə bilər.

Bundan əlavə, yemək vaxtı ailə ilə ünsiyyət qurmaq uşağın sosial bacarıqlarının inkişafını da dəstəkləyir.

7. Uşağa uyğun qab-qacaq seçin

Uşağın istifadə etdiyi qab-qacaq onun müstəqil yemək prosesini asanlaşdıra bilər.

Uşağın əlinə uyğun ölçüdə qaşıq, sabit dayanan boşqab və rahat istifadə edə biləcəyi stəkan seçmək faydalıdır.

Çox böyük və ağır qablar uşağın yemək zamanı hərəkətlərini çətinləşdirə bilər.

8. Yeməyi oyuna çevirməyin, amma prosesi maraqlı saxlayın

Uşağı yeməyə məcbur etmək və ya “bir qaşıq da ye” kimi təzyiq göstərmək əvəzinə, yemək vaxtını sakit və müsbət keçirməyə çalışın.

Məsələn, yeməyin rəngi, forması və dadı haqqında danışmaq olar:

“Bu kökdür, narıncı rəngdədir.”

“Bu gün boşqabımızda hansı tərəvəzlər var?”

Belə söhbətlər uşağın həm qidaya marağını, həm də söz ehtiyatını dəstəkləyə bilər.

9. Çirklənməyə hazır olun

Uşaq müstəqil yeməyi öyrənərkən ətrafın çirklənməsi demək olar ki, qaçılmazdır.

Yemək masaya, paltara və ya yerə tökülə bilər. Uşağın əlləri də çirklənə bilər.

Bu vəziyyəti öyrənmə prosesinin normal hissəsi kimi qəbul etmək valideyn üçün də prosesi daha rahat edir.

Süfrənin altına asan təmizlənən örtük sərmək və uşağa rahat geyim geyindirmək işinizi asanlaşdıra bilər.

10. Uşağı tərifləyin, amma nəticəyə görə yox, cəhdinə görə

“Hamısını yedin!” deməkdənsə, uşağın göstərdiyi səyi vurğulamaq daha faydalıdır.

Məsələn:

“Qaşığı özün götürdün.”

“Özün yeməyə çalışdın.”

“Çox yaxşı cəhd etdin.”

Belə yanaşma uşağın öz bacarıqlarına inamını və yeni şeyləri sınamaq istəyini dəstəkləyə bilər.

Uşaq yeməkdən imtina edirsə nə etmək olar?

Bəzən uşaq qaşığı özü tutsa da, yeməyi ağzına aparmaq istəmir və ya müəyyən qidalardan imtina edir. Bu zaman onu məcbur etmək düzgün yanaşma deyil.

Uşağın iştahı gün ərzində və müxtəlif dövrlərdə dəyişə bilər. Valideyn mümkün qədər sakit qalmalı və yemək vaxtını mübarizəyə çevirməməlidir.

Yeni qidanı təkrar-təkrar, kiçik miqdarda təqdim etmək və uşağa seçim imkanları yaratmaq faydalı ola bilər.

Əgər uşaq davamlı olaraq yeməkdən imtina edirsə, qidalanma ilə bağlı ciddi çətinliklər yaşayırsa və ya inkişafı ilə bağlı narahatlıq varsa, pediatrla məsləhətləşmək lazımdır.

Uşağın müstəqil yemək yeməsi hansı bacarıqları inkişaf etdirir?

Müstəqil yemək yalnız qidalanma vərdişi deyil. Bu proses uşağın müxtəlif bacarıqlarını məşq etdirməsinə də imkan yaradır.

Qaşığı tutmaq və ağza aparmaq:

• xırda motorikanı;
• göz-əl koordinasiyasını;
• hərəkətlərin dəqiqliyini;
• diqqəti;
• koordinasiyanı;
• müstəqillik hissini

dəstəkləyə bilər.

Bundan əlavə, uşaq süfrə arxasında oturmağı, növbə gözləməyi və ailə üzvləri ilə birlikdə yemək yeməyi də tədricən öyrənir.

Valideynlərin etdiyi hansı səhvlər prosesi çətinləşdirə bilər?

Uşağa müstəqil yemək yeməyi öyrədərkən valideynlərin ən çox etdiyi səhvlərdən biri hər şeyi onun əvəzinə etməkdir.

Digər tərəfdən, uşağın yeməyi tökməsi və ya çirklənməsi səbəbindən onu danlamaq da prosesə mənfi təsir göstərə bilər.

Aşağıdakı yanaşmalardan mümkün qədər uzaq durmaq faydalıdır:

• uşağı yeməyə məcbur etmək;
• hər dəfə onun əvəzinə qaşıqla yedirmək;
• yeməyi bitirmədiyi üçün danlamaq;
• yemək zamanı davamlı tələsdirmək;
• uşağın qarşısında yeməklə bağlı mənfi ifadələr işlətmək;
• yemək vaxtını cəzalandırma və ya mükafatlandırma vasitəsinə çevirmək.

Müstəqil yemək yeməyi öyrənmək üçün ən vacib şey səbirdir

Hər bir uşağın inkişaf tempi fərqlidir. Bir uşaq qaşıqdan daha tez istifadə etməyə başlaya bilər, digər uşaq isə daha uzun müddət valideyn dəstəyinə ehtiyac duya bilər.

Valideynin əsas vəzifəsi uşağa təhlükəsiz və rahat mühit yaratmaq, ona cəhd etmək üçün imkan vermək və proses zamanı səbirli olmaqdır.

Uşağın hər kiçik addımı onun müstəqilliyə doğru inkişafının bir hissəsidir.

Nəticə

Uşağa müstəqil yemək yeməyi necə öyrətmək olar? Bunun üçün ən vacib amillər səbir, düzgün yanaşma və uşağa öz bacarıqlarını sınamaq üçün imkan yaratmaqdır.

Uşağın qaşığı özü tutması, yeməyi boşqabdan götürməsi və süfrədə böyükləri təqlid etməsi onun müstəqilliyinin formalaşmasına doğru atdığı addımlardır. Bu prosesdə müəyyən qədər tökülən yemək və çirklənən paltar normaldır.

Əsas məqsəd uşağın yeməyini mümkün qədər tez və problemsiz bitirməsi deyil. Məqsəd onun tədricən özünə xidmət etməyi, seçim etməyi və gündəlik bacarıqlarını inkişaf etdirməsidir.

Baku Junior Campus olaraq uşaqların hərtərəfli inkişafına xüsusi diqqət yetiririk. Gündəlik fəaliyyətlər, oyunlar və interaktiv məşğələlər vasitəsilə uşaqlar həm yeni biliklər qazanır, həm də yaşlarına uyğun müstəqillik və sosial bacarıqlarını inkişaf etdirirlər.