Məktəbəqədər dövr uşağın diqqət, yaddaş, düşünmə və öyrənmə bacarıqlarının sürətlə inkişaf etdiyi mühüm mərhələlərdən biridir. Bu yaşda uşaq uzun müddət bir fəaliyyətə diqqətini yönəltməkdə çətinlik çəkə bilər. Bu, hər zaman problem demək deyil. Uşağın diqqəti yaşına, temperamentinə, fəaliyyətin maraqlılığına və yorğunluq səviyyəsinə görə dəyişə bilər.

Valideynlərin əsas məqsədi uşağı uzun müddət sakit oturmağa məcbur etmək deyil, onun diqqətini tədricən toplamaq, bir fəaliyyətdən digərinə keçməyi və başladığı işi tamamlamanı öyrənməsinə dəstək olmaqdır.

Məktəbəqədər uşaqlarda diqqət necə inkişaf edir?

Məktəbəqədər yaş dövründə diqqət hələ tam formalaşmadığı üçün uşaqlar ətrafdakı səslərə, hərəkətlərə və yeni əşyalara asanlıqla yönələ bilərlər. Xüsusilə 3–4 yaşlı uşaqlarda diqqətin qısa müddət ərzində bir fəaliyyət üzərində qalması normaldır.

Yaş artdıqca uşaq:

• tapşırığı daha uzun müddət yerinə yetirə bilir;
• verilən təlimatı daha yaxşı yadda saxlayır;
• diqqətini müəyyən fəaliyyətə yönəldə bilir;
• diqqətini bir fəaliyyətdən digərinə keçirə bilir;
• başladığı işi tamamlamağa daha çox meylli olur;
• ətrafındakı detalları daha yaxşı fərqləndirir.

Bu bacarıqlar birdən-birə formalaşmır. Onlar gündəlik oyunlar, söhbətlər, yaradıcı fəaliyyətlər və yaşa uyğun tapşırıqlar vasitəsilə tədricən inkişaf edir.

Uşağın diqqətini inkişaf etdirmək niyə vacibdir?

Diqqət yalnız dərs zamanı lazım olan bacarıq deyil. Uşaq gündəlik həyatında da diqqətindən istifadə edir. Məsələn, oyuncaqları toplamaq, geyinmək, verilən göstərişi yerinə yetirmək, kitab dinləmək və ya müəyyən qaydaya uyğun oyun oynamaq diqqət tələb edir.

Yaxşı inkişaf edən diqqət uşağın:

• öyrənmə prosesinə uyğunlaşmasına;
• tapşırıqları daha düzgün yerinə yetirməsinə;
• yaddaş və düşünmə bacarıqlarından səmərəli istifadə etməsinə;
• təlimatları izləməsinə;
• məktəbə hazırlıq prosesində daha rahat iştirak etməsinə kömək edir.

Məktəbəqədər uşağın diqqətini inkişaf etdirən oyunlar

Diqqətin inkişafı üçün uşağı saatlarla masa arxasında oturtmağa ehtiyac yoxdur. Əksinə, qısa və maraqlı oyunlar daha faydalı ola bilər.

1. “Nə dəyişdi?” oyunu

Uşağın qarşısına bir neçə oyuncaq və ya əşya qoyun. Birlikdə onların adlarını deyin. Daha sonra uşaq gözlərini yumarkən əşyalardan birinin yerini dəyişin və ya birini götürün.

Sonra soruşun:

“Burada nə dəyişdi?”

Bu oyun uşağın müşahidə, diqqət və yaddaş bacarıqlarını birlikdə işlətməsinə kömək edir.

2. Eyni olanı tap

Uşağa müxtəlif şəkillər göstərin və bir-birinə uyğun olanları tapmasını istəyin.

Məsələn:

• iki eyni heyvan;
• iki eyni meyvə;
• eyni rəngli əşyalar;
• eyni forma;
• eyni ölçüdə obyektlər.

Tapşırığı uşağın yaşına uyğun olaraq asandan çətinə doğru dəyişmək olar.

3. Ardıcıllığı təkrarla

Bir neçə sadə hərəkət edin:

“Əllərimizi çırpaq, sonra ayağımızı yerə vuraq.”

Uşaqdan həmin ardıcıllığı təkrarlamasını istəyin. Daha sonra hərəkətlərin sayını tədricən artırmaq olar.

Bu oyun diqqətlə yanaşı, uşağın yaddaş və dinləmə bacarıqlarını da dəstəkləyir.

4. “Səsi tap” oyunu

Müxtəlif səslərdən istifadə edə bilərsiniz. Məsələn, qaşığı stəkana yüngülcə toxundurmaq, kağızı cırmaq və ya qapını açıb-bağlamaq.

Uşaqdan səsin haradan gəldiyini və ya hansı əşyadan yarandığını təxmin etməsini istəyin.

Bu fəaliyyət uşağın eşitmə diqqətinin inkişafına kömək edə bilər.

5. Şəkildə fərqi tap

İki oxşar şəkil seçin və uşağa onların arasındakı fərqləri tapmağı təklif edin.

Əvvəlcə 1–2 fərqdən başlamaq, daha sonra tapşırığı çətinləşdirmək olar.

Bu oyun uşağın detallara diqqət yetirməsini və vizual məlumatları müqayisə etməsini dəstəkləyir.

Kitab oxumaq diqqətin inkişafına necə kömək edir?

Kitab oxumaq məktəbəqədər uşağın diqqətini inkişaf etdirmək üçün ən sadə gündəlik fəaliyyətlərdən biridir.

Uşağa qısa və yaşına uyğun hekayə oxuduqdan sonra ona suallar verə bilərsiniz:

“Hadisədə kim var idi?”

“Sonra nə baş verdi?”

“Uşaq niyə belə etdi?”

“Şəkildə nə görürsən?”

Bu suallar uşağın dinlədiyi məlumatı izləməsinə və əsas detalları xatırlamasına kömək edir.

Hekayəni uşağın öz sözləri ilə danışmasını istəmək də faydalı fəaliyyətdir. Burada əsas məqsəd düzgün cavab tələb etmək deyil, uşağın dinləmə və diqqətini qoruyaraq məlumatı emal etməsinə şərait yaratmaqdır.

Gündəlik fəaliyyətlər də diqqəti inkişaf etdirir

Diqqətin inkişafı yalnız xüsusi “inkişaf oyunları” ilə məhdudlaşmır. Gündəlik həyatın özündə də uşağa müxtəlif imkanlar yaratmaq mümkündür.

Məsələn, uşağınızdan:

• oyuncaqları müəyyən qaydada toplamasını;
• süfrəyə qaşıqları düzməsini;
• paltarlarını rənglərinə görə ayırmasını;
• otaqda müəyyən əşyanı tapmasını;
• alış-veriş zamanı siyahıdakı məhsullardan birini xatırlamasını;
• bitkiləri sulamasını;
• konstruktordan müəyyən model yaratmasını istəyə bilərsiniz.

Belə fəaliyyətlər uşağa tapşırığı dinləməyi, ardıcıllığı izləməyi və işi sona çatdırmağı öyrədir.

Diqqəti inkişaf etdirərkən nələrə diqqət etmək lazımdır?

Tapşırıqları qısa saxlayın

Məktəbəqədər uşağın diqqətini uzun müddət eyni fəaliyyətə məcburi şəkildə yönəltmək lazım deyil. Qısa, maraqlı və yaşa uyğun tapşırıqlarla başlamaq daha məqsədəuyğundur.

Çətinliyi tədricən artırın

Uşaq bir tapşırığı rahat yerinə yetirirsə, onu bir qədər çətinləşdirmək olar. Məsələn, əvvəlcə iki əşyanı yadda saxlamaq, daha sonra üç və ya daha çox əşya ilə işləmək mümkündür.

Uşağı tez-tez yayındırmayın

Oyun və ya tapşırıq zamanı televizor, telefon və digər diqqət yayındıran amillərin mümkün qədər azaldılması uşağın fəaliyyətə fokuslanmasına kömək edə bilər.

Nəticədən çox prosesi qiymətləndirin

“Düz tapdın” deməklə yanaşı, uşağın göstərdiyi səyi də vurğulamaq vacibdir:

“Sən diqqətlə baxdın və fərqi tapdın.”

Bu yanaşma uşağın tapşırığa marağını qorumağa kömək edir.

Uşağın diqqəti tez yayınırsa, nə etmək olar?

Uşağın diqqətinin tez yayınması müxtəlif səbəblərlə əlaqəli ola bilər. Yorğunluq, aclıq, yuxusuzluq, fəaliyyətin uşağa maraqsız olması və ya tapşırığın yaşına uyğun olmaması diqqətin azalmasına səbəb ola bilər.

Bu səbəbdən əvvəlcə uşağın hansı şəraitdə daha yaxşı fokuslandığını müşahidə etmək faydalıdır.

Əgər diqqətlə bağlı çətinliklər davamlıdırsa, uşağın gündəlik həyatına və öyrənmə prosesinə ciddi şəkildə təsir edirsə, valideyn mütəxəssislə məsləhətləşə bilər. Uşaqları bir-biri ilə müqayisə etmək isə düzgün yanaşma deyil. Hər uşağın inkişaf tempi fərqli ola bilər.

Baku Junior Campus-da diqqətin inkişafına dəstək

Baku Junior Campus-da məktəbəqədər dövrdə uşaqların inkişafını dəstəkləyən fəaliyyətlər zamanı diqqət, yaddaş, məntiq, nitq və digər bacarıqların inkişafına yönəlmiş tapşırıqlardan istifadə olunur.

Yaşa uyğun oyunlar, yaradıcı fəaliyyətlər, məntiqi tapşırıqlar və qrup fəaliyyəti uşaqların həm öyrənmə prosesinə marağını artırmağa, həm də müxtəlif bacarıqları praktik şəkildə tətbiq etməsinə şərait yaradır.

Məktəbəqədər hazırlıq dövründə diqqətin inkişaf etdirilməsi uşağın gələcək təlim prosesinə uyğunlaşması baxımından mühüm addımlardan biridir.

Nəticə

Məktəbəqədər uşaqlarda diqqətin inkişafı uzun və mərhələli prosesdir. Bunun üçün uşağı saatlarla məşğul etmək və ya çətin tapşırıqlarla yükləmək lazım deyil. Gündəlik qısa oyunlar, kitab oxumaq, müşahidə fəaliyyətləri, yaddaş oyunları və sadə tapşırıqlar diqqətin tədricən inkişafına dəstək ola bilər.

Ən vacib məqam isə uşağın yaşını, fərdi xüsusiyyətlərini və maraqlarını nəzərə almaqdır. Öyrənmə prosesi uşaq üçün maraqlı və rahat olduqda diqqətini toplamaq da daha asan olur.