Riyaziyyat uşağın həyatında məktəbə başladığı gün deyil, daha erkən yaşlarda formalaşmağa başlayan bacarıqlardan biridir. Uşaqlar gündəlik həyatlarında sayır, əşyaları müqayisə edir, ölçüləri fərqləndirir, formaları tanıyır və məkan anlayışlarını öyrənirlər. Bütün bunlar məktəbəqədər riyazi inkişafın əsasını təşkil edir.

Məktəbəqədər dövrdə riyaziyyat öyrədərkən məqsəd uşağa mürəkkəb düsturlar və qaydalar əzbərlətmək deyil. Əsas məqsəd onun say, kəmiyyət, forma, ölçü, məkan və ardıcıllıq haqqında ilkin təsəvvürlərini formalaşdırmaq və məntiqi düşünməsini inkişaf etdirməkdir.

Məktəbəqədər uşaqlar hansı riyazi anlayışları öyrənməlidirlər?

Uşağın yaşına uyğun olaraq riyaziyyatın ilkin anlayışları tədricən mənimsənilir. Əsas istiqamətlərə aşağıdakılar daxildir:

• say və rəqəm anlayışı;
• çox və az;
• böyük və kiçik;
• uzun və qısa;
• hündür və alçaq;
• ağır və yüngül;
• əsas həndəsi fiqurlar;
• rəng və ölçüyə görə qruplaşdırma;
• ardıcıllıq;
• sağ və sol;
• yuxarı və aşağı;
• içəridə və çöldə;
• qarşısında və arxasında;
• yaxın və uzaq.

Bu anlayışlar uşağın sonrakı riyazi bilikləri üçün möhkəm baza yaradır.

Saymağı uşağa necə öyrətmək olar?

Sayma məktəbəqədər riyaziyyatın ən vacib ilkin bacarıqlarından biridir. Lakin uşağın sadəcə 1-dən 10-a və ya daha böyük rəqəmlərə qədər ardıcıl sayması kifayət deyil. O, sayın real əşyaların miqdarı ilə əlaqəsini də başa düşməlidir.

Məsələn, gündəlik həyatda birlikdə oyuncaqları, meyvələri, kitabları və ya pillələri saymaq olar.

“Neçə alma var?”, “Masanın üzərində neçə oyuncaq görürsən?”, “Burada neçə maşın var?” kimi suallar uşağın rəqəmlərlə real həyat arasındakı əlaqəni anlamasına kömək edir.

“Çox” və “az” anlayışını necə öyrətmək olar?

Müqayisə uşağın riyazi düşüncəsinin inkişafında mühüm mərhələdir. Bunun üçün iki qrup əşyanı qarşılaşdırmaq olar.

Məsələn, bir boşqaba 3, digərinə isə 5 oyuncaq qoyaraq soruşmaq olar:

“Hansı boşqabda daha çox oyuncaq var?”

Daha sonra “çox”, “az” və “eyni sayda” anlayışlarını gündəlik fəaliyyətlərdə istifadə etmək mümkündür.

Bu cür sadə tapşırıqlar uşağın kəmiyyətlər arasındakı fərqi müşahidə etməsinə və müqayisə aparmasına kömək edir.

Həndəsi fiqurları uşağa necə öyrətmək olar?

Məktəbəqədər yaşda uşaqlar əsas həndəsi fiqurlarla tanış ola bilərlər. Dairə, kvadrat, üçbucaq və düzbucaqlı kimi fiqurları gündəlik əşyalar vasitəsilə göstərmək öyrənmə prosesini daha maraqlı edir.

Məsələn, boşqabın dairəyə, pəncərənin düzbucaqlıya, yol nişanının isə müəyyən həndəsi formaya bənzədiyini birlikdə müşahidə etmək olar.

Uşağa “Bu hansı fiqurdur?” sualını verməklə yanaşı, “Ətrafında bu formaya oxşayan başqa nə görə bilirsən?” sualını vermək də onun müşahidə və düşünmə bacarıqlarını inkişaf etdirir.

Ölçü anlayışını necə formalaşdırmaq olar?

“Böyük-kiçik”, “uzun-qısa”, “hündür-alçaq”, “ağır-yüngül” kimi anlayışlar uşağın müqayisə aparma bacarığını inkişaf etdirir.

Məsələn, iki müxtəlif ölçülü oyuncaq götürüb hansının böyük olduğunu soruşmaq və ya müxtəlif uzunluqda qələmləri müqayisə etmək olar.

Bu tapşırıqlar uşağın obyektlərin xüsusiyyətlərini müşahidə etməsinə və onları müqayisə etməsinə şərait yaradır.

Məkan anlayışları niyə vacibdir?

Məktəbəqədər riyazi inkişaf yalnız rəqəmlərlə məhdudlaşmır. Uşağın əşyaların məkanda yerləşməsini başa düşməsi də vacibdir.

“Top stolun altındadır”, “kitab çantanın içindədir”, “oyuncaq qutunun yanındadır” kimi gündəlik ifadələr uşağa məkan münasibətlərini öyrənməyə kömək edir.

Daha sonra “sağ”, “sol”, “yuxarı”, “aşağı”, “qarşısında”, “arxasında”, “yaxın” və “uzaq” kimi anlayışlar da tədricən öyrədilə bilər.

Riyaziyyatı uşağa necə maraqlı şəkildə öyrətmək olar?

Məktəbəqədər yaşda riyaziyyatın öyrənilməsi mümkün qədər gündəlik həyat və oyunla əlaqələndirilməlidir.

Valideynlər evdə sadə oyunlardan istifadə edə bilərlər:

• oyuncaqları saymaq;
• rənglərinə görə əşyaları qruplaşdırmaq;
• böyük və kiçik əşyaları ayırmaq;
• müxtəlif fiqurları tapmaq;
• pillələri birlikdə saymaq;
• süfrə hazırlayarkən boşqabların sayını müəyyənləşdirmək;
• konstruktorla müxtəlif formalar yaratmaq;
• ardıcıllığı davam etdirmək.

Məsələn, “qırmızı-mavi-qırmızı-mavi…” ardıcıllığını verib uşağın növbəti rəngi tapmasını istəmək həm əyləncəli, həm də inkişafetdirici fəaliyyətdir.

Uşağı riyaziyyata məcbur etmək lazımdırmı?

Məktəbəqədər yaşda riyaziyyatı yalnız dərslik və iş vərəqləri ilə öyrətmək uşağın marağını azalda bilər. Bu dövrdə oyun, hərəkət, praktiki fəaliyyət və real əşyalardan istifadə daha təbii öyrənmə mühiti yaradır.

Uşaq müəyyən tapşırığı dərhal yerinə yetirmirsə, onu danlamaq və ya digər uşaqlarla müqayisə etmək əvəzinə, tapşırığı daha sadə və maraqlı formada təqdim etmək daha faydalıdır.

Əsas məqsəd uşağın bütün riyazi anlayışları qısa müddətdə əzbərləməsi deyil, rəqəmlərə və məntiqi tapşırıqlara marağının formalaşmasıdır.

Erkən riyazi bacarıqlar uşağa nə qazandırır?

Məktəbəqədər dövrdə riyazi anlayışların inkişaf etdirilməsi uşağın yalnız gələcək riyaziyyat dərslərinə hazırlığı ilə məhdudlaşmır. Bu fəaliyyətlər eyni zamanda:

• məntiqi düşünməni;
• problem həll etmə bacarığını;
• diqqəti;
• yaddaşı;
• müqayisə aparmaq qabiliyyətini;
• ardıcıllığı anlamağı;
• müşahidə qabiliyyətini;
• müstəqil düşünmə bacarığını inkişaf etdirməyə kömək edir.

Beləliklə, riyaziyyat uşağın gündəlik həyatda qarşılaşdığı müxtəlif vəziyyətləri daha sistemli şəkildə anlamasına da dəstək olur.

Baku Junior Campus-da məktəbəqədər riyazi inkişaf

Baku Junior Campus-da uşaqların məktəbə hazırlığı prosesində onların yaşına və inkişaf səviyyəsinə uyğun riyazi anlayışların formalaşdırılmasına diqqət yetirilir.

Məqsəd uşaqlara yalnız rəqəmləri öyrətmək deyil, eyni zamanda onların məntiqi düşünmə, diqqət, müqayisə, qruplaşdırma və problem həll etmə bacarıqlarını inkişaf etdirməkdir.

Məktəbəqədər dövrdə riyaziyyat uşağın qarşısına çətin və məcburi bir fənn kimi deyil, maraqlı oyunlar və gündəlik fəaliyyətlər vasitəsilə təqdim edildikdə öyrənmə prosesi daha təbii və maraqlı olur.

Unutmayaq ki, uşaq üçün ilk riyaziyyat dərsi bəzən bir iş vərəqində deyil, oyuncaqları sayarkən, pillələri qalxarkən və ya əşyaları ölçüsünə görə ayırarkən başlayır.