Məktəbə hazırlıq uşağın həyatında mühüm mərhələlərdən biridir. Valideynləri ən çox düşündürən suallardan biri isə “Məktəbə hazırlığa hansı yaşdan başlamaq lazımdır?” sualıdır. Bəzi valideynlər 3–4 yaşdan hazırlığa başlamağın vacib olduğunu düşünür, digərləri isə məktəbə bir il qalmış bunun kifayət etdiyini hesab edir. Əslində isə məktəbə hazırlıq yalnız hərfləri, rəqəmləri və oxumağı öyrənməkdən ibarət deyil.

Uşağın məktəbə hazır olması üçün onun yaşına uyğun düşünmə, nitq, diqqət, yaddaş, ünsiyyət və sosial bacarıqları inkişaf etməlidir. Buna görə də məktəbə hazırlıq prosesi mərhələli şəkildə, uşağın fərdi xüsusiyyətləri və inkişaf tempi nəzərə alınaraq təşkil olunmalıdır.

Məktəbə hazırlığa hansı yaşdan başlamaq olar?

Məktəbə hazırlıq üçün bütün uşaqlara uyğun vahid yaş müəyyən etmək düzgün olmaz. Hər uşağın inkişaf tempi, maraqları, öyrənmə xüsusiyyətləri və bacarıqları fərqlidir.

Ümumilikdə, 3–4 yaş dövründə söhbət daha çox uşağın ümumi inkişafından gedir. Bu yaşda oyunlar, kitab oxuma, rəng və formaların öyrənilməsi, sadə məntiqi tapşırıqlar, say anlayışının formalaşdırılması və ünsiyyət bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi faydalıdır.

4–5 yaşda diqqət, yaddaş, nitq, məntiqi düşünmə və incə motorika kimi bacarıqlar daha sistemli şəkildə inkişaf etdirilə bilər. Uşaq artıq sadə tapşırıqları müstəqil yerinə yetirməyə, müəyyən qaydalara əməl etməyə və fəaliyyətə müəyyən müddət ərzində diqqət yetirməyə başlayır.

5–6 yaşda isə məktəbə hazırlıq daha məqsədyönlü xarakter ala bilər. Bu mərhələdə uşağın məktəb mühitinə uyğunlaşması, ilkin oxu-yazı və riyazi anlayışlarla tanış olması, diqqət və yaddaşının inkişaf etdirilməsi, tapşırıqları dinləyib yerinə yetirməsi üzərində işləmək mümkündür.

Məktəbə hazırlıq yalnız hərf və rəqəmləri öyrənmək deyil

Bəzi valideynlər uşağın hərfləri və rəqəmləri tanımasını, hətta müəyyən qədər oxuya bilməsini məktəbə tam hazır olması kimi qiymətləndirirlər. Lakin məktəbə hazırlıq daha geniş anlayışdır.

Məktəbə başlayarkən uşağın tədricən aşağıdakı bacarıqlara yiyələnməsi vacibdir:

• müəllimin və ya böyüyün göstərişlərini dinləmək;
• verilən tapşırığı sona qədər yerinə yetirmək;
• diqqətini müəyyən müddət ərzində fəaliyyətə yönəltmək;
• yaşıdları ilə ünsiyyət qurmaq;
• növbə gözləmək və qaydalara əməl etmək;
• öz fikirlərini ifadə etmək;
• sual vermək və suallara cavablandırmaq;
• şəxsi əşyalarına diqqət etmək;
• sadə problemləri mümkün qədər müstəqil həll etmək;
• qrup daxilində fəaliyyət göstərmək.

Bu səbəbdən məktəbə hazırlıq proqramı yalnız akademik biliklərə deyil, uşağın sosial, emosional, nitq və idrak bacarıqlarının inkişafına da yönəlməlidir.

3–4 yaşda uşağı məktəbə necə hazırlamaq olar?

3–4 yaşda uşağı uzun müddət masa arxasında saxlamaq və çoxsaylı yazı tapşırıqları vermək əvəzinə öyrənməni oyun və gündəlik fəaliyyətlər vasitəsilə təşkil etmək daha uyğundur.

Bu yaşda uşaqlarla:

• rəngləri və həndəsi fiqurları öyrənmək;
• 1-dən 10-a qədər saymaq;
• sadə pazllar toplamaq;
• şəkillər əsasında hekayələr qurmaq;
• nağıl və uşaq kitabları oxumaq;
• rəsm çəkmək və plastilinlə işləmək;
• kəsib-yapışdırma fəaliyyətləri etmək;
• sadə məntiq oyunları oynamaq;
• şeir və mahnılar öyrənmək;
• gündəlik işlərdə müstəqilliyi inkişaf etdirmək

faydalıdır.

Bu fəaliyyətlər uşağın düşünmə, nitq, yaradıcılıq və incə motorika bacarıqlarının inkişafına kömək edir və gələcək məktəb bacarıqları üçün möhkəm baza yaradır.

4–5 yaşda hansı bacarıqları inkişaf etdirmək lazımdır?

4–5 yaş dövründə uşaq daha mürəkkəb və müxtəlif tapşırıqları yerinə yetirməyə hazır olur. Bu mərhələdə məktəbə hazırlıq zamanı bir neçə əsas istiqamətə diqqət yetirmək mümkündür.

Nitq və ünsiyyət

Uşağın fikirlərini aydın ifadə etməsi, suallara cavab verməsi, söz ehtiyatını genişləndirməsi və hadisələri ardıcıllıqla danışması vacib bacarıqlardandır.

Diqqət və yaddaş

Yaşa uyğun, qısa və maraqlı tapşırıqlar uşağın diqqətini toplamağa və yeni məlumatları yadda saxlamağa kömək edir. Zamanla tapşırıqların müddəti və mürəkkəbliyi tədricən artırıla bilər.

Məntiqi düşünmə

Əşyaları müqayisə etmək, qruplaşdırmaq, fərqləri tapmaq, ardıcıllığı müəyyən etmək və sadə səbəb-nəticə əlaqələrini anlamaq uşağın məntiqi düşünmə bacarığının inkişafında mühüm rol oynayır.

İlkin riyazi anlayışlar

Say, miqdar, ölçü, böyük və kiçik, çox və az, əvvəl və sonra, sağ və sol, yuxarı və aşağı kimi anlayışların öyrənilməsi gələcək riyazi biliklər üçün əsas yaradır.

İncə motorika

Rəsm çəkmək, plastilinlə işləmək, pazllar toplamaq, mozaika ilə oynamaq, rəngləmək və müxtəlif qrafik məşqlər etmək əl və barmaq hərəkətlərinin koordinasiyasını inkişaf etdirir.

5–6 yaşda məktəbə hazırlıq necə aparılmalıdır?

Məktəbə başlamasına təxminən bir il qalmış hazırlıq daha sistemli şəkildə təşkil oluna bilər. Bu mərhələdə uşağın tədris prosesinə və müəyyən rejimə tədricən alışması vacibdir.

Məşğələlər zamanı uşaq:

• hərflər və səslərlə tanış ola bilər;
• sadə heca və sözlər üzərində işləyə bilər;
• yazıya hazırlıq üçün qrafik məşqlər edə bilər;
• rəqəmləri və ilkin riyazi anlayışları öyrənə bilər;
• sadə məntiqi tapşırıqlar həll edə bilər;
• diqqət və yaddaş məşqlərində iştirak edə bilər;
• verilən tapşırığı müstəqil şəkildə yerinə yetirməyi öyrənə bilər;
• qrup daxilində işləyə bilər;
• məşğələ zamanı müəyyən qaydalara əməl edə bilər.

Burada əsas məqsəd uşağa məktəb proqramını əvvəlcədən tam öyrətmək deyil. Əsas məqsəd onun öyrənməyə marağını qorumaq, məktəb mühitinə uyğunlaşmasını asanlaşdırmaq və yeni bilikləri mənimsəməyə hazır vəziyyətə gətirməkdir.

Məktəbə hazırlığa gec başlamaq olarmı?

Bəzi valideynlər uşağın məktəbə hazırlığına yalnız məktəbə bir neçə ay qalmış başlayırlar. Bu zaman uşağın bütün lazımi bacarıqları qısa müddətdə inkişaf etdirməsi çətin ola bilər.

Hazırlığa daha erkən mərhələdə, uşağın yaşına uyğun oyun və inkişaf fəaliyyətləri ilə başlamaq ona yeni bacarıqları daha rahat tempdə mənimsəmək imkanı verir.

Lakin erkən yaşda hazırlığa başlamaq uşağı məktəb proqramı ilə yükləmək demək deyil. Əsas məsələ onun yaşına, maraqlarına və fərdi inkişaf səviyyəsinə uyğun fəaliyyətlər seçməkdir.

Uşağın məktəbə hazır olduğunu necə anlamaq olar?

Məktəbə hazırlıq səviyyəsini müəyyən edərkən yalnız uşağın oxuyub-yaza bilməsinə diqqət yetirmək kifayət deyil.

Uşaq:

• böyüyü və ya müəllimi dinləyə bilirsə;
• sadə təlimatları başa düşüb yerinə yetirirsə;
• müəyyən müddət ərzində diqqətini tapşırığa yönəldə bilirsə;
• yaşıdları ilə ünsiyyət qura bilirsə;
• öz fikirlərini və ehtiyaclarını ifadə edə bilirsə;
• başladığı tapşırığı sona çatdırmağa çalışırsa;
• sadə qaydalara əməl edə bilirsə;
• yaşına uyğun səviyyədə müstəqillik göstərirsə;
• yeni fəaliyyətlərə və biliklərə maraq göstərirsə,

bu bacarıqlar onun məktəb mühitinə uyğunlaşmasına kömək edə bilər.

Baku Junior Campus-da məktəbə hazırlıq

Baku Junior Campus-da məktəbə hazırlıq prosesi uşağın yaş xüsusiyyətləri, fərdi inkişaf səviyyəsi və öyrənmə ehtiyacları nəzərə alınaraq təşkil olunur. Məqsəd yalnız uşağa hərfləri və rəqəmləri öyrətmək deyil, onu məktəb həyatına hərtərəfli hazırlamaqdır.

Məşğələlər zamanı uşaqların nitq, diqqət, yaddaş, məntiqi düşünmə, yaradıcılıq, incə motorika və sosial bacarıqlarının inkişafına xüsusi diqqət yetirilir. Tədris prosesi uşaqlar üçün maraqlı və interaktiv fəaliyyətlərlə zənginləşdirilir.

Məktəbəqədər və ibtidai hazırlıq proqramı uşağın yeni bilikləri mərhələli şəkildə mənimsəməsinə, tapşırıqları yerinə yetirmək vərdişi qazanmasına, kollektivdə işləməsinə və tədris prosesinə uyğunlaşmasına kömək edir.

Əgər siz də övladınızın məktəbə hazırlıq prosesinin sistemli, ardıcıl və onun fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla təşkil olunmasını istəyirsinizsə, Baku Junior Campus-da məktəbəqədər və məktəbə hazırlıq proqramları haqqında ətraflı məlumat əldə edə bilərsiniz.

Nəticə

Məktəbə hazırlıq üçün bütün uşaqlara uyğun vahid yaş yoxdur. 3–4 yaşdan etibarən oyun və inkişaf fəaliyyətləri vasitəsilə uşağın ümumi bacarıqlarını dəstəkləmək, 4–5 yaşda əsas inkişaf istiqamətlərini daha sistemli şəkildə inkişaf etdirmək, 5–6 yaşda isə məktəbə daha məqsədyönlü hazırlıq aparmaq mümkündür.

Əsas məqsəd uşağı yükləmək deyil, onun öyrənməyə marağını qorumaq və yeni mühitə uyğunlaşmasına kömək etməkdir. Düzgün təşkil olunmuş məktəbə hazırlıq uşağın diqqət, yaddaş, nitq, məntiqi düşünmə, sosial və müstəqillik bacarıqlarının inkişafına dəstək olur.

Məktəbə hazırlıq yalnız biliklərin öyrədilməsi deyil, uşağın məktəb həyatına hərtərəfli hazırlanması prosesidir. Bu mərhələnin yaşa uyğun, ardıcıl və uşağın fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla təşkil olunması onun məktəbə daha rahat və inamlı başlamasına kömək edə bilər.