3–4 yaş dövrü uşağın inkişafında mühüm mərhələlərdən biridir. Bu yaşda uşağın nitqi, yaddaşı, diqqəti, məntiqi düşünməsi, təxəyyülü, incə motorikası və ünsiyyət bacarıqları daha aktiv şəkildə inkişaf edir. Uşaq ətraf aləmə qarşı daha çox maraq göstərir, suallar verir və bir çox işi artıq özü etməyə çalışır.

Bu dövrdə inkişafetdirici oyunlar uşağın yeni bacarıqları daha rahat və təbii şəkildə mənimsəməsinə kömək edir. Oyun vasitəsilə uşaq müqayisə etməyi, yadda saxlamağı, suallara cavab tapmağı, problemləri həll etməyi, digər uşaqlarla ünsiyyət qurmağı və fikirlərini ifadə etməyi öyrənir.

İnkişafetdirici oyunların mütləq mürəkkəb olması və xüsusi materiallar tələb etməsi vacib deyil. Evdə və bağçada gündəlik istifadə olunan sadə əşyalarla da uşağın yaşına uyğun maraqlı və faydalı məşğələlər təşkil etmək mümkündür.

3–4 yaşda inkişafetdirici oyunlar hansı bacarıqları inkişaf etdirir?

Bu yaş dövründə oyunlar uşağın müxtəlif inkişaf sahələrini dəstəkləyə bilər. Belə fəaliyyətlər vasitəsilə:

• nitq və söz ehtiyatı;
• yaddaş və diqqət;
• məntiqi düşünmə;
• təxəyyül və yaradıcılıq;
• incə motorika;
• hərəkətlərin koordinasiyası;
• müqayisə və qruplaşdırma bacarığı;
• rəng, forma və ölçü anlayışları;
• ünsiyyət və sosial bacarıqlar;
• müstəqillik

inkişaf etdirilə bilər.

Oyun seçərkən uşağın yaşını, maraqlarını və fərdi inkişaf xüsusiyyətlərini nəzərə almaq vacibdir. Əgər hər hansı tapşırıq uşaq üçün çətindirsə, onu daha sadə formada təqdim etmək olar.

Diqqətin inkişafı üçün oyunlar

3–4 yaşlı uşaqlarda diqqət tədricən daha davamlı olur. Lakin uşağın uzun müddət eyni fəaliyyətə diqqətini saxlamaqda çətinlik çəkməsi normaldır.

Diqqətin inkişafı üçün “Nə dəyişdi?” oyunundan istifadə etmək olar.

Uşağın qarşısına bir neçə tanış əşya və ya oyuncaq qoyun. Ondan əşyalara diqqətlə baxmasını istəyin. Daha sonra uşaq görmədən əşyalardan birini götürün və ya onların yerini dəyişin. Sonra soruşun: “Nə dəyişdi?”

Başqa bir variant isə “Əşyanı tap” oyunudur. Məsələn, uşaqdan oyuncaqların arasında müəyyən rəngdə olan əşyanı tapmasını və ya təsvir etdiyiniz əşyanı müəyyən etməsini istəyin.

Bu cür oyunlar uşağın detallara diqqət yetirməsinə, müşahidə aparmasına və müəyyən tapşırığa fokuslanmasına kömək edir.

Yaddaşın inkişafı üçün oyunlar

Yaddaşı inkişaf etdirmək üçün uşağın bir neçə əşyanı, şəkli və ya hərəkəti yadda saxlamasını tələb edən oyunlardan istifadə etmək olar.

Məsələn, uşağın qarşısına 3–5 tanış əşya qoyun və onları diqqətlə nəzərdən keçirməsini istəyin. Daha sonra əşyaların üstünü örtərək uşağın hansıları xatırladığını soruşun.

Digər maraqlı oyun “Mənim etdiyimi təkrarla” oyunudur. Böyük şəxs bir neçə sadə hərəkət edir, uşaq isə həmin hərəkətləri eyni ardıcıllıqla təkrarlamağa çalışır.

Uşaq maraq göstərdikcə hərəkətlərin sayını tədricən artırmaq olar.

3–4 yaşlı uşaqlar üçün məntiqi oyunlar

Məntiqi oyunlar uşağa əşyaları müqayisə etməyi, oxşar və fərqli xüsusiyyətləri müəyyənləşdirməyi və sadə əlaqələr qurmağı öyrədir.

Uşağa belə tapşırıqlar vermək olar:

• oyuncaqları rənglərinə görə ayırmaq;
• böyük və kiçik əşyaları fərqləndirmək;
• eyni formada olan əşyaları toplamaq;
• artıq olan əşyanı tapmaq;
• sadə ardıcıllığı davam etdirmək;
• əşyalara uyğun cütlük tapmaq.

Məsələn, “qırmızı kubik – mavi kubik – qırmızı kubik – mavi kubik” ardıcıllığını qurub uşağın növbəti kubikin hansı rəngdə olacağını tapmasını istəyə bilərsiniz.

Bu tip oyunlar uşağa məntiqi düşünmənin əsaslarını oyun formasında mənimsəməyə imkan verir.

Nitqin inkişafı üçün oyunlar

3–4 yaş dövründə uşağın söz ehtiyatı sürətlə artır və o, fikirlərini daha geniş cümlələrlə ifadə etməyə başlayır. Buna görə də nitq inkişaf etdirən oyunlar bu yaş üçün xüsusilə faydalıdır.

Sadə oyunlardan biri “Əşyanı təsvir et” oyunudur. Uşağın sevdiyi bir oyuncağı seçin və ondan həmin əşyanı təsvir etməsini istəyin: hansı rəngdədir, böyükdür, kiçikdir, nə üçün istifadə olunur və s.

Digər variant isə “Hekayəni davam etdir” oyunudur. Qısa bir hekayəyə başlayın və uşağın hadisələrin necə davam edəcəyini özü düşünməsinə imkan verin.

Məsələn: “Bir gün balaca dovşan evdən çıxdı və qarşısında…”

Uşağın hər bir nitq səhvini dərhal düzəltməkdənsə, onun danışmaq istəyini dəstəkləmək, suallar vermək və fikirlərini sərbəst ifadə etməsinə şərait yaratmaq daha faydalıdır.

İncə motorikanın inkişafı üçün oyunlar

İncə motorikanın inkişafı əl və barmaqların daha dəqiq hərəkətlərinin formalaşmasına kömək edir. Bunun üçün yaşa uyğun konstruktorlar, mozaikalar, plastilin və müxtəlif yaradıcı materiallardan istifadə etmək olar.

Faydalı fəaliyyətlərə aşağıdakılar daxildir:

• plastilindən sadə fiqurlar hazırlamaq;
• konstruktorla müxtəlif modellər qurmaq;
• əşyaları qruplaşdırmaq;
• rəsm çəkmək;
• applikasiyalar hazırlamaq;
• iri hissələrdən ibarət pazlları toplamaq;
• yaşa uyğun elementləri ardıcıllıqla düzmək.

İstifadə olunan materialların uşağın yaşına uyğun və təhlükəsiz olması vacibdir.

Rəng, forma və ölçü ilə bağlı oyunlar

3–4 yaşlı uşaqlar əşyaları müxtəlif xüsusiyyətlərinə görə qruplaşdırmağı tədricən öyrənirlər.

Məsələn, uşağa oyuncaqları rənglərinə görə ayırmağı təklif edə bilərsiniz: qırmızı oyuncaqlar bir tərəfə, mavi oyuncaqlar başqa tərəfə.

Başqa bir oyunda isə ölçüləri müqayisə etmək olar. Bir neçə oyuncaq arasından ən böyük və ən kiçik oyuncağı tapmasını istəyin.

Eyni zamanda ətrafdakı əşyalarda həndəsi fiqurları axtarmaq da maraqlı fəaliyyət ola bilər. Məsələn, dairə, kvadrat, üçbucaq və düzbucaqlı formalarını birlikdə tapmaq mümkündür.

Bu oyunlar uşağın əşyaların xüsusiyyətlərini daha yaxşı fərqləndirməsinə və ətraf aləm haqqında təsəvvürlərinin genişlənməsinə kömək edir.

Hərəkətli inkişafetdirici oyunlar

Uşağın inkişafını hərəkətdən ayrı düşünmək mümkün deyil. Hərəkətli oyunlar koordinasiyanın, tarazlığın, məkan oriyentasiyasının və verilən təlimatı yerinə yetirmək bacarığının inkişafına kömək edir.

Məsələn, böyüklər sadə göstərişlər verə bilər:

“Əllərini qaldır”, “irəli hoppan”, “sağa dön”, “otur”, “mavi əşyaya toxun”.

Təhlükəsiz şəraitdə uşaqlar üçün kiçik hərəkət marşrutu da yaratmaq olar. Uşaq müəyyən məsafəni keçməli, əşyanın ətrafından dolanmalı və ya verilən sadə hərəkəti yerinə yetirməlidir.

Belə oyunlar həm fiziki aktivliyi, həm diqqəti, həm də təlimatları anlama bacarığını dəstəkləyir.

Yaradıcılığı inkişaf etdirən oyunlar

Yaradıcı fəaliyyətlər uşağın təxəyyülündən istifadə etməsinə və yeni ideyalar yaratmasına imkan verir.

Rəsm çəkmək, plastilindən fiqurlar hazırlamaq, applikasiya etmək, konstruktorla müxtəlif modellər qurmaq və öz obrazlarını yaratmaq bu fəaliyyətlərə daxildir.

Məsələn, uşağa xəyal etdiyi qəhrəman üçün ev çəkməyi, konstruktordan qeyri-adi nəqliyyat vasitəsi hazırlamağı və ya real həyatda olmayan bir heyvan təsəvvür edib yaratmağı təklif edə bilərsiniz.

Belə oyunlarda yalnız bir düzgün cavab yoxdur. Uşaq fərqli variantları sınayır, seçim edir və öz ideyasını ifadə edir.

Evdə inkişafetdirici oyunları necə təşkil etmək olar?

Faydalı məşğələlər üçün hər gün uzun saatlar ayırmaq vacib deyil. Əsas məsələ fəaliyyətlərin müntəzəm olması və uşağın marağının qorunmasıdır.

İnkişafetdirici oyunları gündəlik həyatın bir hissəsinə çevirmək mümkündür:

• yemək hazırlayarkən meyvələri saymaq;
• müəyyən rəngdə olan əşyaları tapmaq;
• böyük və kiçik oyuncaqları müqayisə etmək;
• birlikdə hekayələr uydurmaq;
• oyuncaqları yığarkən onları qruplaşdırmaq;
• gəzinti zamanı pillələri saymaq;
• kitabdakı şəkillərə baxaraq onlar haqqında danışmaq.

Beləliklə, uşaq öyrənmənin yalnız xüsusi dərs zamanı deyil, gündəlik həyatın müxtəlif anlarında da mümkün olduğunu anlayır.

Uşağı inkişafetdirici oyunlara məcbur etmək lazımdırmı?

İnkişafetdirici oyun ilk növbədə oyun olaraq qalmalıdır. Uşaq yorulubsa, marağını itiribsə və ya başqa fəaliyyətə keçmək istəyirsə, məşğələni məcburi şəkildə davam etdirmək lazım deyil.

Böyüklər bir neçə seçim təklif edə və uşağın onlardan birini seçməsinə imkan yarada bilərlər. Eyni zamanda oyunu suallar və kiçik istiqamətləndirmələrlə daha maraqlı etmək mümkündür.

3–4 yaşlı uşağın uzun müddət məktəbli kimi diqqətini eyni tapşırıq üzərində saxlamasını gözləmək düzgün deyil. Fəaliyyətlər uşağın yaş xüsusiyyətlərinə uyğun qurulmalıdır.

Baku Junior Campus-da 3–4 yaşlı uşaqlar üçün inkişafetdirici məşğələlər

Baku Junior Campus-da uşaqların inkişafına yaş və fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla kompleks yanaşılır. İnkişafetdirici fəaliyyətlər zamanı uşaqların nitqinin, məntiqi düşünməsinin, yaddaşının, diqqətinin, incə motorikasının, yaradıcılıq və ünsiyyət bacarıqlarının dəstəklənməsinə diqqət yetirilir.

Məktəbəqədər yaş dövründə uşağın yeni bilikləri maraqlı və başadüşülən formada əldə etməsi xüsusilə vacibdir. Buna görə də oyunlar, yaradıcı fəaliyyətlər, praktiki tapşırıqlar və digər uşaqlarla qarşılıqlı ünsiyyət inkişaf prosesinin təbii hissəsinə çevrilir.

İnkişafetdirici oyunların əsas məqsədi uşağı sadəcə məşğul etmək deyil. Əsas məqsəd onun araşdırmasına, suallar verməsinə, müxtəlif həll yollarını sınamasına, ünsiyyət qurmasına və tədricən daha müstəqil olmasına şərait yaratmaqdır.

Unutmayaq ki, məktəbəqədər yaşda oyun uşağın həm öyrəndiyi, həm də dünyanı kəşf etdiyi ən təbii yollardan biridir.