3–4 yaş dövründə uşaq ətraf aləmi aktiv şəkildə kəşf edir, yeni sözlər, hadisələr, insanların adlarını, əşyaları və müxtəlif hərəkətlərin ardıcıllığını yadda saxlamağa başlayır. Bu yaşda yaddaş təbii şəkildə inkişaf etsə də, valideynlər sadə oyunlar və gündəlik fəaliyyətlər vasitəsilə bu prosesi dəstəkləyə bilərlər.

Bir çox valideyni “3–4 yaşlı uşağın yaddaşını necə inkişaf etdirmək olar?”, “Bu yaş üçün hansı yaddaş oyunları uyğundur?” kimi suallar maraqlandırır. Əslində yaddaşı inkişaf etdirmək üçün mürəkkəb məşqlərə ehtiyac yoxdur. Qısa oyunlar, kitab oxumaq, söhbət etmək və birlikdə müxtəlif fəaliyyətlərdə iştirak etmək uşağın yaddaşının inkişafına kömək edə bilər.

Əsas məqsəd məşğələləri uşağa məcburiyyət kimi deyil, maraqlı oyun kimi təqdim etməkdir.

3–4 yaşlı uşağın yaddaşı necə inkişaf edir?

Bu yaşda uşaq tanış hadisələri, insanları, əşyaları və gündəlik fəaliyyətlərin ardıcıllığını daha yaxşı yadda saxlamağa başlayır. O, yaxın zamanda baş verən hadisələri xatırlaya, eşitdiyi sözləri təkrarlaya, qısa şeirləri yadda saxlaya və tanış hekayələri müəyyən edə bilər.

Bununla yanaşı, uşağın diqqəti hələ inkişaf mərhələsindədir. Buna görə də 3–4 yaşlı uşaqlar üçün fəaliyyətlər qısa, müxtəlif və uşağın maraqlarına uyğun olmalıdır.

Yaddaşın inkişafını ayrıca “dərs”ə çevirmək vacib deyil. Məktəbəqədər yaşda oyun uşağın öyrənməsi üçün ən təbii vasitələrdən biridir.

Məktəbəqədər yaşda yaddaşı inkişaf etdirmək niyə vacibdir?

Yaddaş uşağın digər idrak bacarıqları ilə sıx əlaqəlidir. Yaşa uyğun oyunlar və fəaliyyətlər aşağıdakı bacarıqların inkişafını dəstəkləyə bilər:

• diqqət;
• nitq;
• düşünmə bacarığı;
• təxəyyül;
• yeni məlumatları qəbul etmək və yadda saxlamaq;
• hərəkət və tapşırıqların ardıcıllığını yadda saxlamaq.

Yaddaşın inkişafı uşağın bağçaya və gələcəkdə məktəbə uyğunlaşması baxımından da əhəmiyyətlidir. Uşaq böyüdükcə daha çox yeni məlumat qəbul etməli və yadda saxlamalı olur.

3–4 yaşlı uşağın yaddaşını inkişaf etdirən oyunlar

1. “Nə yoxa çıxdı?”

Uşağın qarşısına bir neçə tanış oyuncaq qoyun. Birlikdə oyuncaqların adlarını deyin.

Daha sonra uşağın gözlərini yummasını istəyin və oyuncaqlardan birini götürün.

Uşaq gözlərini açdıqdan sonra soruşun:

“Hansı oyuncaq yoxdur?”

Əvvəlcə 2–3 əşyadan istifadə edin. Uşaq oyunu asanlıqla yerinə yetirdikdə əşyaların sayını tədricən artıra bilərsiniz.

Bu oyun uşağın vizual yaddaşını və diqqətini inkişaf etdirməyə kömək edir.

2. “Əşyaları yadda saxla”

Uşağın qarşısına bir neçə əşya qoyun və onları diqqətlə nəzərdən keçirməsini istəyin.

Daha sonra əşyaları yığışdırın və uşağın yadında qalanları sadalamasını xahiş edin.

Başlanğıc üçün uşağın yaxşı tanıdığı əşyalardan istifadə edə bilərsiniz: maşın, top, kubik, kukla və ya kitab.

3. Cütünü tap

Eyni şəkillərin olduğu kartlardan istifadə edin və onları üzüaşağı şəkildə düzün.

Uşaq növbə ilə iki kartı açır və hər bir şəklin harada yerləşdiyini yadda saxlamağa çalışır.

Əgər şəkillər eyni deyilsə, kartlar yenidən üzüaşağı çevrilir.

Bu oyun vizual yaddaşı, diqqəti və əşyaların yerləşmə yerini yadda saxlamaq bacarığını inkişaf etdirməyə kömək edir.

4. Ardıcıllığı təkrarla

Bir neçə əşyanı müəyyən ardıcıllıqla düzün.

Məsələn:

top → kubik → maşın.

Uşaqdan ardıcıllığı yadda saxlamasını istəyin. Daha sonra əşyaların yerini dəyişin və uşağa onları əvvəlki kimi düzməyi təklif edin.

Uşaq oyunda bacarıq qazandıqca əşyaların sayını artıra bilərsiniz.

5. Oxuyaq və danışaq

Uşaq kitablarını oxumaq yaddaş və nitqin inkişafını dəstəkləyən sadə fəaliyyətlərdən biridir.

Qısa hekayədən sonra uşağa suallar verin:

“Hekayədə kim var idi?”
“Onlar hara getdilər?”
“Əvvəlcə nə baş verdi?”
“Sonra nə oldu?”

Daha sonra uşaqdan şəkillərə baxaraq hekayəni öz sözləri ilə danışmasını xahiş edə bilərsiniz.

Burada məqsəd hekayəni sözbəsöz əzbərlətmək deyil. Əsas odur ki, uşaq əsas hadisələri xatırlaya və öz sözləri ilə ifadə edə bilsin.

6. Qısa şeirlər öyrənin

Uşaqla birlikdə qısa şeirlər və sadə qafiyələr öyrənmək yaddaş üçün maraqlı məşğələ ola bilər.

Əvvəlcə kiçik parçalarla başlayın. Şeiri hərəkətlər və jestlərlə müşayiət etmək də uşağın sözləri daha asan yadda saxlamasına kömək edə bilər.

Məsələn, şeirdə heyvanın adı çəkilirsə, onun hərəkətlərini birlikdə təqlid edə bilərsiniz.

Beləliklə, uşaq sözləri konkret hərəkət və obrazlarla əlaqələndirir.

7. “Bu gün nə etdik?”

Günün sonunda uşaqla həmin gün baş verən hadisələr haqqında danışa bilərsiniz.

Məsələn:

“Bu gün hara getdik?”
“Kimlə görüşdük?”
“Sənin ən çox xoşuna nə gəldi?”
“Gəzintidən sonra nə etdik?”

Bu cür söhbətlər uşağa gün ərzində baş verənləri xatırlamağa və hadisələri ardıcıllıqla danışmağa kömək edir.

8. “Yadda saxla və təkrarla”

Uşağa kiçik bir hərəkətlər ardıcıllığı verin.

Məsələn:

“Kubiki götür, masanın üstünə qoy və mənə kitabı gətir.”

Əvvəlcə iki sadə göstərişdən istifadə edin. Uşaq rahatlıqla yerinə yetirdikdə tədricən daha çox hərəkət əlavə edə bilərsiniz.

Bu fəaliyyət eşitmə yaddaşını və ardıcıl tapşırıqları yadda saxlamaq bacarığını dəstəkləyir.

9. “Kim harada yaşayır?”

Heyvanların və onların yaşadığı yerlərin şəkillərini hazırlayın.

Məsələn:

balıq — su
quş — yuva
it — ev

Uşaqdan uyğun cütləri tapmasını istəyin. Bir müddət sonra oyunu təkrar edərək uşağın məlumatları nə qədər yadda saxladığını yoxlaya bilərsiniz.

Bu oyun yaddaşla yanaşı, nitqin və ətraf aləm haqqında biliklərin inkişafına da kömək edir.

10. Gəzinti zamanı yaddaş oyunu

Yaddaşı inkişaf etdirmək üçün mütləq evdə xüsusi məşğələ təşkil etməyə ehtiyac yoxdur. Adi gəzinti zamanı da maraqlı oyunlar oynamaq mümkündür.

Məsələn, uşağın diqqətini bir neçə obyektə yönəldin: ağac, mağaza, uşaq meydançası.

Daha sonra soruşun:

“Yolda nələr gördük?”

Bu şəkildə uşaq ətrafdakı detallara diqqət yetirməyi və onları müəyyən müddətdən sonra xatırlamağı öyrənir.

Valideyn uşağın məlumatları daha yaxşı yadda saxlamasına necə kömək edə bilər?

Məlumatları təkrarlayın

Məktəbəqədər yaşda təkrar öyrənmənin təbii hissəsidir. Uşaq hər hansı məlumatı ilk dəfədən yadda saxlamırsa, bu onun öyrənə bilmədiyi anlamına gəlmir.

Məlumatı müxtəlif günlərdə və fərqli vəziyyətlərdə təkrar etmək faydalıdır.

Şəkillərdən və hərəkətlərdən istifadə edin

Uşaqlar məlumatı konkret əşya, şəkil və ya hərəkətlə əlaqələndirdikdə onu yadda saxlamaq daha maraqlı ola bilər.

Məsələn, yeni sözləri öyrənərkən həmin sözə uyğun şəkil və ya əşyadan istifadə edə bilərsiniz.

Suallar verin

Uşağa məlumatı sadəcə danışmaq əvəzinə suallar verin.

Məsələn, oxuduğunuz hekayədən sonra:

“Əsas qəhrəman kim idi?”

sualını verə bilərsiniz.

Beləliklə, uşaq eşitdiyi məlumatı özü xatırlamağa çalışır.

Uşağı yükləməyin

3–4 yaşlı uşaqlar üçün məşğələlər qısa və maraqlı olmalıdır.

Uşaq yorulubsa, diqqətini itiribsə və ya başqa oyuna keçmək istəyirsə, fasilə vermək daha məqsədəuyğundur.

İnkişafetdirici fəaliyyətlərin əsas məqsədi uşağı mümkün qədər çox məlumatla yükləmək deyil, onda öyrənməyə maraq yaratmaqdır.

Gündəlik fəaliyyətlər vasitəsilə yaddaşın inkişafı

Yaddaşı inkişaf etdirmək üçün hər gün xüsusi məşqlər keçirmək vacib deyil. Gündəlik fəaliyyətlərin özünü də inkişafetdirici oyuna çevirmək mümkündür.

Məsələn:

• uşaqdan müəyyən oyuncağın harada olduğunu xatırlamasını istəyin;
• əşyaları müəyyən ardıcıllıqla toplamasını xahiş edin;
• sadə alış-veriş siyahısından bir neçə məhsulu yadda saxlamasını istəyin;
• birlikdə keçirdiyiniz gəzintini xatırlayın;
• səhər nələr etdiyinizi danışmasını xahiş edin;
• oyunun sadə qaydasını yadda saxlamasını istəyin.

Beləliklə, yaddaş real həyat, oyun və ünsiyyət vasitəsilə təbii şəkildə inkişaf edir.

Uşaq məlumatları tez-tez unudursa, nə etmək lazımdır?

3–4 yaşda yaddaş hələ inkişaf mərhələsindədir. Buna görə də uşağın böyük həcmdə məlumatı yadda saxlamasını gözləmək düzgün deyil.

Uşaq nəyisə unudursa, məlumatı sakit şəkildə təkrarlayın və başqa üsuldan istifadə etməyə çalışın. Məsələn, şəkil göstərin, əşyanı təqdim edin, hərəkət əlavə edin və ya tapşırığı oyuna çevirin.

Hər uşağın inkişaf tempi fərqlidir. Buna görə uşağın yaddaşını digər uşaqlarla müqayisə etməkdənsə, onun fərdi inkişafını izləmək daha məqsədəuyğundur.

Valideyn uşağın inkişafı ilə bağlı ciddi narahatlıq hiss edirsə, bunu pediatr və ya uşaq inkişafı üzrə mütəxəssislə müzakirə edə bilər.

Baku Junior Campus-da yaddaşın inkişafı

Yaddaş uşağın ümumi idrak inkişafının vacib hissəsidir. Bununla yanaşı, nitq, diqqət, məntiqi təfəkkür, xırda motorika, yaradıcılıq və sosial bacarıqların da inkişaf etdirilməsi önəmlidir.

Baku Junior Campusda uşaqlar müxtəlif oyun, yaradıcı və öyrədici fəaliyyətlər vasitəsilə fərqli bacarıqlarını inkişaf etdirmək imkanı əldə edirlər. Bu yanaşma öyrənmə prosesini uşaqlar üçün daha maraqlı, anlaşılan və yaşlarına uyğun edir.

Nəticə

3–4 yaşlı uşağın yaddaşını necə inkişaf etdirmək olar? Bunun üçün sadə oyunlardan, kitab oxumaqdan, təkrardan, söhbətlərdən və gündəlik fəaliyyətlərdən istifadə etmək mümkündür.

“Nə yoxa çıxdı?”, “Cütünü tap”, ardıcıllığı yadda saxlamaq, hekayəni danışmaq, qısa şeirlər öyrənmək və təkrarlama oyunları uşağın yaddaşını maraqlı və təbii şəkildə inkişaf etdirməyə kömək edə bilər.

Ən əsası isə yaddaşın inkişafını yarışa çevirməməkdir. Uşağa düşünmək üçün vaxt verin, səhv etməsinə imkan yaradın və öyrənməyə olan marağını dəstəkləyin.

Məktəbəqədər yaşda yaddaş bir gündə formalaşmır. Bu, oyun, ünsiyyət, təkrar və müsbət emosiyalar vasitəsilə tədricən inkişaf edən bir prosesdir.