Uşağın ilk sözləri valideynlər üçün ən həyəcanverici inkişaf mərhələlərindən biridir. Lakin 2 yaşa yaxın bəzi uşaqlar çox söz danışdığı halda, bəziləri hələ də az söz istifadə edir və ya fikirlərini əsasən jest və mimikalarla ifadə edirlər.
Bu zaman valideynlərdə “2 yaşlı uşaq niyə az danışır?”, “2 yaşlı uşaq neçə söz bilməlidir?”, “Uşağın nitqini necə inkişaf etdirmək olar?” kimi suallar yaranır.
İlk növbədə qeyd etmək lazımdır ki, uşaqların inkişaf tempi fərqli ola bilər. Nitqi qiymətləndirərkən yalnız uşağın neçə söz deməsinə deyil, danışılanları nə dərəcədə başa düşməsinə, ünsiyyət qurmaq istəyinə, jestlərdən istifadə etməsinə və yeni sözləri öyrənməyə cəhd göstərməsinə də diqqət etmək vacibdir.
Bu yazıda Baku Junior Campus olaraq 2 yaşlı uşağın az danışmasının mümkün səbəblərini və valideynlərin evdə tətbiq edə biləcəyi faydalı üsulları nəzərdən keçiririk.
2 yaşlı uşaq nə qədər danışmalıdır?
2 yaş dövründə uşaqların nitq inkişafı bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənə bilər. Bəzi uşaqlar artıq çoxsaylı sözlərdən və qısa cümlələrdən istifadə edir, digərləri isə daha az danışaraq əsasən ayrı-ayrı sözlər, səslər və jestlərlə ünsiyyət qururlar.
Buna görə də uşağı digər yaşıdları ilə müqayisə etmək düzgün yanaşma deyil.
Valideynlər aşağıdakı məqamları da müşahidə edə bilərlər:
- Uşaq ona müraciət edildikdə reaksiya verirmi?
- Sadə tapşırıqları başa düşürmü?
- Tanıdığı əşyaları göstərə bilirmi?
- Jestlərdən istifadə edirmi?
- Yeni sözləri təkrarlamağa çalışırmı?
- Valideynlə ünsiyyət qurmağa maraq göstərirmi?
- Şəkilli kitabdakı tanış əşyaları göstərə bilirmi?
- İstədiyi əşyanı göstərərək və ya səslənərək diqqəti cəlb etməyə çalışırmı?
Bu davranışlar uşağın ümumi kommunikasiya bacarıqlarını anlamağa kömək edə bilər.
2 yaşlı uşaq niyə az danışır?
Nitqin gec və ya daha yavaş inkişaf etməsinin müxtəlif səbəbləri ola bilər. Bəzən bu, uşağın fərdi inkişaf tempi ilə əlaqəli olur. Bəzi hallarda isə əlavə qiymətləndirməyə ehtiyac yarana bilər.
1. Fərdi inkişaf tempi
Hər uşağın inkişafı eyni sürətlə getmir. Bəzi uşaqlar əvvəlcə daha çox müşahidə edir, anlayır və daha sonra aktiv şəkildə danışmağa başlayırlar.
Əgər uşaq deyilənləri yaxşı anlayır, ünsiyyət qurmağa çalışır və yeni sözlərə maraq göstərirsə, bu da nəzərə alınmalı mühüm məqamdır.
2. Uşaqla kifayət qədər danışılmaması
Nitq canlı ünsiyyət vasitəsilə inkişaf edir.
Uşaq gün ərzində böyüklərlə nə qədər çox ünsiyyətdə olursa, müxtəlif sözləri real vəziyyətlərdə eşitmək və onların mənasını anlamaq üçün bir o qədər çox imkan əldə edir.
Məsələn, yemək hazırlayarkən:
“İndi alma doğrayırıq.”
“Alma qırmızıdır.”
“Gəlin boşqaba qoyaq.”
kimi sadə cümlələrdən istifadə etmək olar.
3. Ekran qarşısında uzun müddət qalmaq
Telefon, planşet və televizor canlı ünsiyyəti əvəz etmir.
Uşağın nitq inkişafı üçün sadəcə sözləri eşitmək kifayət deyil. O, qarşısındakı insanın üz ifadəsini görməli, suallara reaksiya verməli, növbəli şəkildə ünsiyyət qurmalı və eşitdiyi sözləri real vəziyyətlə əlaqələndirməlidir.
Buna görə də uşağın günündə kitab oxumaq, oyun oynamaq və valideynlərlə canlı ünsiyyət üçün kifayət qədər vaxt ayırmaq faydalıdır.
4. Eşitmə ilə bağlı çətinliklər
Bəzi eşitmə problemləri nitqin inkişafına təsir göstərə bilər.
Əgər uşaq səslənəndə tez-tez reaksiya vermirsə, bəzi səsləri eşitməkdə çətinlik çəkirsə və ya deyilənləri təkrar-təkrar soruşursa, bu barədə pediatrla məsləhətləşmək və lazım olduqda eşitmə müayinəsi aparmaq məqsədəuyğundur.
5. Nitq inkişafının fərqli xüsusiyyətləri
Bəzi uşaqlar deyilənləri kifayət qədər yaxşı başa düşür, lakin öz fikirlərini sözlərlə ifadə etməkdə çətinlik çəkirlər.
Belə vəziyyətlərdə uşağın nitq və kommunikasiya bacarıqlarının mütəxəssis tərəfindən qiymətləndirilməsi faydalı ola bilər.
Baku Junior Campus-da uşağın inkişafına diqqət
Baku Junior Campus olaraq uşaqların inkişafında ünsiyyət, oyun, yaradıcılıq və sosial qarşılıqlı əlaqənin mühüm rol oynadığına inanırıq.
Uşaqlar üçün hazırlanmış oyun əsaslı fəaliyyətlər onların yeni sözlər öyrənməsinə, fikirlərini ifadə etməsinə, sual verməsinə və ətraf aləmlə daha fəal qarşılıqlı əlaqə qurmasına şərait yaradır.
Unutmayaq: uşağın nitq inkişafı yarış deyil. Əsas məqsəd onu digər uşaqlarla müqayisə etmək yox, öz inkişafında dəstəkləməkdir.