2–3 yaş dövrü uşağın inkişafında mühüm mərhələlərdən biridir. Bu yaşda uşaqlar ətraf aləmi daha aktiv şəkildə kəşf edir, müstəqil olmağa başlayır və əlləri ilə müxtəlif hərəkətləri yerinə yetirməyi öyrənirlər. Qaşıqdan istifadə etmək, səhifələri çevirmək, konstruktor yığmaq, rəsm çəkmək və plastilindən fiqurlar hazırlamaq kimi gündəlik fəaliyyətlər uşağın xırda motorikasının inkişafına kömək edir.

2–3 yaşlı uşaqlarda xırda motorikanın inkişafı yalnız barmaqların çevikliyi üçün deyil, həm də göz-əl koordinasiyası, diqqət, dəqiqlik və gündəlik özünəxidmət bacarıqları üçün əhəmiyyətlidir.

Bunun üçün mütləq çoxlu sayda xüsusi oyuncaq almağa ehtiyac yoxdur. Evdə olan sadə və təhlükəsiz əşyalardan istifadə etməklə də uşaqlar üçün maraqlı inkişafetdirici oyunlar təşkil etmək mümkündür.

Xırda motorika nədir və onu inkişaf etdirmək niyə vacibdir?

Xırda motorika barmaqların, əllərin və biləklərin dəqiq və koordinasiyalı hərəkətlərini ifadə edir. Uşaq böyüdükcə bu bacarıqlar onun gündəlik həyatında daha böyük rol oynayır.

Məsələn, uşaq qaşıqdan istifadə etmək, paltarını geyinmək, əşyaları açıb-bağlamaq, qələmlə rəsm çəkmək, konstruktor hissələrini birləşdirmək kimi fəaliyyətləri məhz bu bacarıqlar vasitəsilə daha rahat yerinə yetirir.

İnkişafetdirici oyunlar uşağın əl və barmaq hərəkətlərini məşq etdirməklə yanaşı, diqqətini, rəng və forma anlayışını, təxəyyülünü və sadə təlimatları yerinə yetirmək bacarığını da dəstəkləyə bilər.

2–3 yaşlı uşaqlar üçün xırda motorikanı inkişaf etdirən 15 oyun

1. Əşyaları rənglərinə görə çeşidləmək

Müxtəlif rənglərdə bir neçə böyük və təhlükəsiz əşya götürün. Uşağa onları rənglərinə uyğun olaraq ayrı qablara yerləşdirməyi təklif edin.

Məsələn, qırmızı əşyaları bir qaba, sarı əşyaları isə digər qaba yığa bilərsiniz.

Bu sadə oyun uşağın barmaq hərəkətlərini, göz-əl koordinasiyasını və rəngləri fərqləndirmək bacarığını inkişaf etdirməyə kömək edir.

2. Sancaqla oyunlar

Adi uşaq sancaq və ya paltar sancaqları ilə maraqlı oyunlar hazırlamaq mümkündür.

Məsələn, kartondan günəş şəkli hazırlayın və uşağa sancaqları kənarlara yerləşdirərək günəş şüaları yaratmağı təklif edin.

Bu oyun zamanı uşaq sancaqları açıb-bağlayaraq barmaqlarını məşq etdirir.

3. Plastilinlə və ya yumşaq xəmirlə oynamaq

2–3 yaşlı uşaqlarda xırda motorikanın inkişafı üçün plastilinlə məşğul olmaq ən sadə və maraqlı fəaliyyətlərdən biridir.

Uşağa plastilindən top düzəltməyi, onu uzadaraq kiçik “kolbasa” formasına salmağı və ya əli ilə yastılaşdırmağı təklif edə bilərsiniz.

Oyun zamanı uşağa suallar vermək də faydalıdır:

“Bu hansı rəngdir?”, “Nə düzəldirsən?”, “Bu nəyə oxşayır?”

Beləliklə, bir fəaliyyət zamanı həm motorika, həm də nitq bacarıqları dəstəklənə bilər.

4. Barmaq boyaları ilə rəsm çəkmək

Rəsm çəkmək üçün mütləq qələm və fırçadan istifadə etmək lazım deyil.

Uşağa barmaq boyaları və böyük bir kağız verərək müxtəlif izlər, nöqtələr və sadə xətlər yaratmasına imkan verin.

Bu fəaliyyət uşağın əl hərəkətlərinə nəzarət etməsinə, müxtəlif toxunuşları hiss etməsinə və yaradıcılığını ifadə etməsinə şərait yaradır.

5. Pambıq çubuqları ilə rəsm

Kağız üzərində sadə bir şəkil və ya kontur hazırlayın. Uşaqdan pambıq çubuğu ilə həmin şəklin üzərində nöqtələr yaratmasını istəyin.

Məsələn, ağacın üzərində alma, çəmənlikdə çiçəklər və ya yağış damcıları çəkə bilərsiniz.

6. Böyük hissələri ipə keçirmək

Bu oyun üçün yaşa uyğun xüsusi uşaq şnurlama dəstlərindən istifadə etmək olar.

Uşaq ipi böyük deşiklərdən keçirərək müəyyən ardıcıllıq yaradır.

Bu fəaliyyət göz-əl koordinasiyasının, diqqətin və əl hərəkətlərinin dəqiqliyinin inkişafına kömək edir.

7. Əşyaları qaşıqla bir qabdan digərinə keçirmək

Qarşıya iki kiçik qab qoyun və uşağa böyük, təhlükəsiz əşyaları qaşıq vasitəsilə bir qabdan digərinə keçirməyi təklif edin.

Oyunu daha maraqlı etmək üçün bunu kiçik bir süjetə çevirə bilərsiniz:

“Mişkanı yedizdirək” və ya “Topları evinə aparaq”.

Beləliklə, uşaq həm oynayır, həm də əl hərəkətlərini məşq etdirir.

8. Kağızla maraqlı oyunlar

Uşağa bir vərəq kağız verin və onu əlləri ilə büzməsini təklif edin. Daha sonra kağızı zolaqlara ayırmaq və həmin hissələrdən sadə bir aplikasiya hazırlamaq olar.

Məsələn, kağız parçalarından yağış, bulud və ya çiçək hazırlaya bilərsiniz.

Bu fəaliyyət uşağın barmaqlarını və hər iki əlini koordinasiyalı şəkildə işlətməsinə kömək edir.

9. Barmaq labirinti

Kağız üzərində sadə bir yol çəkin.

Məsələn, dovşanın evinə gedən yol.

Uşaq barmağı ilə həmin yol boyunca hərəkət edərək başlanğıcdan sona çatmalıdır.

Daha sonra labirinti bir qədər mürəkkəbləşdirərək döngələr və müxtəlif maneələr əlavə etmək olar.

10. Konstruktorla oyun

Böyük hissələrdən ibarət yaşa uyğun konstruktor 2–3 yaşlı uşaqlar üçün inkişafetdirici oyunlar arasında yaxşı seçimdir.

Uşağa qüllə, ev, körpü və ya qaraj düzəltməyi təklif edə bilərsiniz.

Burada əsas məqsəd uşağın konkret bir modeli tam düzgün şəkildə hazırlaması deyil. Ona öz ideyasını yaratmaq və konstruktor hissələrini sərbəst şəkildə birləşdirib ayırmaq imkanı vermək daha faydalıdır.

11. Sorterlər və fiqur yerləşdirmə oyunları

Sorterlər uşaqlara əşyaları forma və ölçülərinə görə uyğunlaşdırmağı öyrənməyə kömək edir.

Əvvəlcə sadə formalardan başlamaq olar.

Uşağa “Bu dairə hara uyğun gəlir?” və ya “Üçbucağın yeri haradadır?” kimi suallar verərək onu düşünməyə təşviq edə bilərsiniz.

12. Su ilə oyunlar

Su ilə oynamaq da uşaqlar üçün həm əyləncəli, həm də inkişafetdirici fəaliyyətə çevrilə bilər.

Kiçik qablar, qaşıq və uşaq üçün uyğun su qablarından istifadə edərək uşağa suyu bir qabdan digərinə tökməyi təklif edin.

Bu zaman uşaq əl hərəkətlərinə nəzarət etməyi və gücü düzgün tənzimləməyi öyrənir.

13. Gizlədilmiş oyuncağı tap

Konteynerə uşağın yaşına uyğun təhlükəsiz material yerləşdirin və içinə bir neçə böyük oyuncaq gizlədin.

Sonra uşağa “Dovşan haradadır?”, “Maşın harada gizlənib?” kimi suallar verərək oyuncaqları tapmasını istəyin.

Bu tip oyunlar toxunma hissini və uşağın araşdırmaq istəyini dəstəkləyə bilər.

Qeyd: Xırda hissələrdən istifadə edirsinizsə, uşaq mütləq böyüyün nəzarəti altında olmalıdır.

14. Sadə pazllar

2–3 yaşlı uşaqlar üçün böyük hissələrdən və az sayda detalından ibarət pazllar seçmək daha uyğundur.

Heyvanlar, nəqliyyat vasitələri, meyvələr və uşağın gündəlik həyatda tanıdığı əşyalarla bağlı pazllardan başlamaq olar.

Əvvəlcə uşağa birlikdə kömək edin, daha sonra tapşırığın bir hissəsini onun özü yerinə yetirməsinə imkan yaradın.

15. Ev işlərini oyuna çevirmək

Xırda motorikanın inkişafı yalnız xüsusi məşğələlər zamanı baş vermir.

Uşaq gündəlik işlərdə də bu bacarıqları məşq etdirə bilər. Məsələn, təhlükəsiz əşyaları yerinə qoymaq, salfetlə masanı silmək, böyük əşyaları qruplaşdırmaq və ya əşyaları səbətə yerləşdirmək kimi sadə fəaliyyətlər uşağın həm motorika, həm də müstəqillik bacarıqlarını dəstəkləyir.

2–3 yaşlı uşaqla necə məşğul olmaq lazımdır?

Ən vacib məqam inkişafetdirici oyunları məcburi dərsə çevirməməkdir.

2–3 yaşlı uşaqlar oyun vasitəsilə daha rahat öyrənirlər. Əgər uşaq yorulubsa və ya oyuna marağını itiribsə, fasilə vermək və fəaliyyətə daha sonra qayıtmaq daha yaxşıdır.

Məşğələləri müxtəlif fəaliyyətlərlə növbələşdirmək olar. Məsələn, əvvəl plastilinlə oynamaq, sonra rəsm çəkmək, daha sonra konstruktorla məşğul olmaq.

Oyun zamanı uşaqla danışmaq da vacibdir. Rəngləri, formaları, ölçüləri və hərəkətləri səsləndirin:

“Böyük topu götürürük”, “Qırmızı əşyanı bura qoyuruq”, “İndi açırıq”, “İndi bağlayırıq”.

Beləliklə, bir oyun zamanı uşağın bir neçə bacarığının inkişafını dəstəkləmək mümkündür.

Xırda motorikanı inkişaf etdirmək üçün hansı materiallar lazımdır?

Evdə maraqlı oyunlar təşkil etmək üçün çoxlu xüsusi vasitələrə ehtiyac yoxdur. Aşağıdakı materiallardan istifadə edə bilərsiniz:

• yumşaq plastilin və ya xəmir;
• böyük hissələrdən ibarət konstruktor;
• yaşa uyğun sorter və fiqurlar;
• qalın rəngli qələmlər və kağız;
• barmaq boyaları;
• böyük hissəli uşaq şnurlama dəstləri;
• paltar sancaqları;
• kiçik qablar;
• qaşıq və fincanlar;
• böyük hissələrdən ibarət sadə pazllar.

Materialları seçərkən onların uşağın yaşına uyğun olmasına diqqət etmək vacibdir.

Təhlükəsizlik qaydalarını unutmayın

2–3 yaşlı uşaqlarla oyun zamanı böyüyün nəzarəti vacibdir. Xüsusilə muncuq, düymə, xırda oyuncaq hissələri, dənli məhsullar və uşağın ağzına sala biləcəyi digər kiçik əşyalarla oynayarkən diqqətli olmaq lazımdır.

Bu yaşda kifayət qədər böyük və uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş təhlükəsiz materiallara üstünlük vermək daha məqsədəuyğundur.

Nəticə

2–3 yaşlı uşaqlarda xırda motorikanın inkişafı üçün oyunlar həm sadə, həm əyləncəli, həm də gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilə bilər. Plastilinlə oynamaq, rəsm çəkmək, konstruktor yığmaq, əşyaları çeşidləmək, sancaqlardan istifadə etmək və müxtəlif məişət fəaliyyətlərinə qoşulmaq uşağın hərəkətləri daha dəqiq idarə etməsinə və müstəqillik qazanmasına dəstək olur.

Əsas məqsəd uşağı məcbur etmək deyil, onun marağını qoruyaraq öyrənmə prosesini oyun şəklində təşkil etməkdir. Valideynin uşağı dəstəkləməsi, onun cəhdlərini qiymətləndirməsi və birlikdə vaxt keçirməsi inkişaf prosesinin ən vacib hissələrindəndir.

Baku Junior Campus olaraq uşaqların yalnız akademik biliklərini deyil, onların hərtərəfli inkişafını da diqqətdə saxlayırıq. Oyun, yaradıcılıq və interaktiv fəaliyyətlər vasitəsilə uşaqlar yeni bacarıqlar qazanır, ətraf aləmi araşdırır, ünsiyyət qurur və daha müstəqil olmağı öyrənirlər.