2–3 yaş dövrü uşağın inkişafında mühüm mərhələlərdən biridir. Bu yaşda uşaqlar ətraf aləmi daha fəal şəkildə araşdırır, yeni sözlər öyrənir, hərəkətlərini idarə etməyi və öz istəklərini ifadə etməyi bacarmağa başlayırlar. Məhz buna görə 2–3 yaşlı uşaqlar üçün inkişafetdirici məşğələlər yalnız əyləncə deyil, həm də onların nitq, diqqət, yaddaş, məntiq, motorika və sosial bacarıqlarının formalaşmasına dəstək olan fəaliyyətlərdir.

Bu yaşda məşğələlərin uzun və mürəkkəb olması lazım deyil. Əsas məqsəd uşağın marağını qorumaq, onu aktiv iştiraka cəlb etmək və öyrənmə prosesini oyun şəklində təşkil etməkdir.

2–3 yaşlı uşaqlar hansı bacarıqları inkişaf etdirirlər?

2–3 yaş arasında uşaqlar bir çox yeni bacarıqlar əldə edirlər. İnkişafetdirici məşğələlər bu bacarıqların daha məqsədli şəkildə dəstəklənməsinə kömək edə bilər.

Bu dövrdə xüsusilə:

• nitq və söz ehtiyatı;
• diqqət və yaddaş;
• məntiqi düşünmə;
• xırda və iri motorika;
• əl-göz koordinasiyası;
• rəng və forma anlayışı;
• müstəqil hərəkət etmək;
• sosial ünsiyyət;
• emosiyaları ifadə etmək;
• sadə tapşırıqları yerinə yetirmək

kimi bacarıqlar üzərində işləmək faydalıdır.

2–3 yaşlı uşaqlar üçün nitq inkişaf etdirən məşğələlər

Bu yaşda nitqin inkişafı üçün uşağın böyüklərlə aktiv ünsiyyətdə olması çox vacibdir. Sadə oyunlarla uşağın yeni sözlər öyrənməsinə və onları gündəlik həyatda istifadə etməsinə şərait yaratmaq mümkündür.

“Bu nədir?” oyunu

Uşağın qarşısına tanıdığı əşyaları qoyun və onların adını soruşun. Məsələn: “Bu nədir?”, “Top haradadır?”, “Bu hansı rəngdədir?”

Uşaq cavab verməkdə çətinlik çəkirsə, onun əvəzinə cavabı demək əvəzinə sözü birlikdə təkrarlaya bilərsiniz.

Şəkillərlə danışıq

Heyvan, meyvə, nəqliyyat vasitələri və gündəlik əşyaların şəkillərindən istifadə edin. Şəkli göstərərək uşağa sadə suallar verin:

• Bu hansı heyvandır?
• Heyvan nə edir?
• Hansı rəngdədir?
• Harada yaşayır?

Belə oyunlar uşağın həm söz ehtiyatını, həm də cümlə qurmaq bacarığını dəstəkləyir.

Xırda motorikanı inkişaf etdirən fəaliyyətlər

Xırda motorika uşağın barmaq və əl hərəkətlərini idarə etməsi ilə bağlıdır. Bu bacarıqlar gündəlik həyatda qaşıqdan istifadə, geyinmək, düymələri bağlamaq, rəsm çəkmək və daha sonra yazı bacarıqlarının formalaşması üçün əhəmiyyətlidir.

2–3 yaşlı uşaqlarla:

• plastilinlə oynamaq;
• iri muncuqları ipə düzmək;
• kağızı cırmaq və yapışdırmaq;
• iri pazllar toplamaq;
• müxtəlif ölçülü əşyaları qruplaşdırmaq;
• rəngləmə;
• sadə mozaikalarla oynamaq

kimi fəaliyyətlər təşkil etmək olar.

Bu məşğələlər zamanı uşağın mütləq “düzgün nəticə” əldə etməsinə fokuslanmaq lazım deyil. Əsas məqsəd prosesdə iştirak etməsi və əllərindən aktiv istifadə etməsidir.

Rəngləri öyrədən oyunlar

2–3 yaşlı uşaqlar üçün rəngləri öyrənmək maraqlı oyunlarla daha asan ola bilər.

Məsələn, evdə müxtəlif rəngli əşyalar seçərək uşağa “Qırmızı rəngdə nə tapa bilərik?” deyə bilərsiniz. Uşaq otaqda qırmızı oyuncaq, kitab və ya başqa əşya axtara bilər.

Daha sonra eyni oyunu sarı, yaşıl, mavi və digər rənglərlə davam etdirmək mümkündür.

Forma və ölçüləri öyrədən məşğələlər

Uşağa dairə, kvadrat və üçbucaq kimi sadə formaları gündəlik əşyalar vasitəsilə tanıtmaq olar.

Məsələn:

“Top hansı formadadır?”

“Pəncərə hansı formaya oxşayır?”

“Bu iki oyuncaqdan hansı daha böyükdür?”

Bu tip suallar uşağın ətrafındakı əşyaları müqayisə etməsinə və sadə məntiqi əlaqələr qurmasına kömək edir.

Diqqət və yaddaş üçün oyunlar

2–3 yaşlı uşaqlar üçün diqqət məşğələləri uzun və çətin olmamalıdır.

“Nə yox oldu?” oyunu

Uşağın qarşısına 2–3 oyuncaq qoyun. Bir neçə saniyə birlikdə baxdıqdan sonra uşaq görmədən oyuncaqlardan birini götürün.

Daha sonra soruşun:

“Burada hansı oyuncaq yoxdur?”

Bu sadə oyun uşağın müşahidə və yaddaş bacarıqlarını inkişaf etdirməyə kömək edə bilər.

“Eynisini tap” oyunu

Eyni və ya oxşar şəkillərdən istifadə edərək uşağa cütləri tapmağı təklif edin. Yaş artdıqca şəkillərin sayını tədricən artırmaq olar.

Məntiqi düşünməni inkişaf etdirən fəaliyyətlər

2–3 yaşlı uşaqlar artıq sadə qruplaşdırma və uyğunlaşdırma tapşırıqlarını yerinə yetirə bilirlər.

Məsələn:

• heyvanları və nəqliyyat vasitələrini ayırmaq;
• böyük və kiçik əşyaları qruplaşdırmaq;
• eyni rəngli əşyaları bir yerə toplamaq;
• qapağı uyğun qaba yerləşdirmək;
• sadə pazlları tamamlamaq.

Bu fəaliyyətlər uşağa əşyalar arasındakı fərqləri görməyi və sadə məntiqi əlaqələr qurmağı öyrədir.

Hərəkətli inkişafetdirici oyunlar

İnkişaf yalnız masa arxasında keçirilən məşğələlərdən ibarət deyil. 2–3 yaşlı uşaqlar üçün hərəkətli oyunlar da çox vacibdir.

Evdə və ya təhlükəsiz açıq məkanda:

• top atıb-tutmaq;
• maneələrin üzərindən və ya ətrafından keçmək;
• musiqi sədaları altında hərəkət etmək;
• heyvanların hərəkətlərini təqlid etmək;
• sadə “dayan–get” oyunları

təşkil etmək olar.

Belə fəaliyyətlər uşağın koordinasiyasını, tarazlığını və iri motorikasını dəstəkləyir.

Yaradıcılıq məşğələləri

Rəsm və yaradıcılıq fəaliyyətləri uşağın özünü ifadə etməsi üçün yaxşı imkan yaradır.

2–3 yaşlı uşaqlara:

• barmaq boyası ilə rəsm çəkmək;
• plastilinlə fiqurlar hazırlamaq;
• rəngli kağızlardan sadə kollajlar yaratmaq;
• süngər və ya digər təhlükəsiz materiallarla izlər yaratmaq

təklif edilə bilər.

Burada uşağın çəkdiyi rəsmin “gözəl” olması əsas deyil. Əsas məqsəd onun sərbəst şəkildə yaratması və müxtəlif materiallarla tanış olmasıdır.

2–3 yaşlı uşaqlarla məşğələ nə qədər davam etməlidir?

Bu yaşda uşağın diqqət müddəti böyüklərdən fərqlidir. Buna görə məşğələləri uzun müddət davam etdirmək və uşağı məcbur etmək düzgün yanaşma deyil.

Bir fəaliyyət uşağın marağını itirməsinə qədər davam etdirilə bilər. Uşaq yorulursa, başqa fəaliyyətə keçmək və ya fasilə vermək daha faydalıdır.

Ən yaxşı nəticə müxtəlif fəaliyyətlərin növbələşməsi ilə əldə olunur: məsələn, əvvəlcə nitq oyunu, sonra hərəkətli fəaliyyət, daha sonra rəsm və ya pazl.

Valideynlər nəyə diqqət etməlidirlər?

İnkişafetdirici məşğələlər zamanı valideynlər uşağın hər tapşırığı mükəmməl yerinə yetirməsini gözləməməlidirlər. Hər uşağın inkişaf tempi fərqlidir.

Uşağı başqa uşaqlarla müqayisə etmək əvəzinə onun əvvəlki bacarıqları ilə müqayisədə irəliləyişinə diqqət etmək daha faydalıdır.

Ən əsası isə məşğələləri məcburiyyətə çevirməməkdir. Uşaq fəaliyyətdən zövq alırsa, öyrənmə prosesi onun üçün daha təbii və maraqlı olur.

İnkişafetdirici məşğələlər niyə erkən yaşda vacibdir?

2–3 yaş dövründə uşaqlar ətraf mühitdən çoxlu məlumat qəbul edir və yeni bacarıqları sürətlə mənimsəyirlər. Oyun əsaslı inkişafetdirici fəaliyyətlər bu təbii marağı düzgün istiqamətləndirməyə kömək edir.

Düzgün təşkil olunmuş məşğələlər uşağın yalnız müəyyən biliklər əldə etməsinə deyil, həm də sual verməsinə, araşdırmasına, seçim etməsinə, ünsiyyət qurmasına və müstəqil fəaliyyət göstərməsinə şərait yaradır.

Baku Junior Campus-da 2–3 yaşlı uşaqlar üçün inkişafetdirici mühit

Baku Junior Campus uşaqların yaş xüsusiyyətlərinə uyğun təhlükəsiz və qayğıkeş mühitdə inkişafını dəstəkləməyi qarşısına məqsəd qoyur.

Burada uşaqların yaş dövrünə uyğun fəaliyyətlər vasitəsilə nitq, sosial bacarıqlar, diqqət, yaradıcılıq, məntiqi düşünmə və motorika kimi istiqamətlərdə inkişafına dəstək göstərilir. Məqsəd uşağın yalnız öyrənməsi deyil, həm də özünü rahat hiss etdiyi, ünsiyyət qurduğu və yeni bacarıqları maraqla kəşf etdiyi bir mühit yaratmaqdır.

Nəticə

2–3 yaşlı uşaqlar üçün inkişafetdirici məşğələlər mürəkkəb və uzun dərslər şəklində olmaq məcburiyyətində deyil. Sadə oyunlar, rəsm, plastilin, pazllar, hərəkətli fəaliyyətlər, şəkillərlə söhbətlər və gündəlik əşyalarla təşkil olunan tapşırıqlar belə uşağın inkişafına faydalı töhfə verə bilər.

Əsas prinsip isə sadədir: uşaq üçün öyrənmə prosesi nə qədər maraqlı və oyun formasında olarsa, iştirak etmək də bir o qədər həvəsli olar.