2–3 yaş dövrü uşağın həm fiziki, həm zehni, həm də sosial inkişafında mühüm mərhələlərdən biridir. Bu yaşda uşaqlar ətraf mühiti araşdırmağa, əşyaların necə işlədiyini anlamağa, yeni sözlər öyrənməyə və öz oyunlarını qurmağa başlayırlar. Buna görə də 2–3 yaşlı uşaqlar üçün oyuncaq seçərkən yalnız onun maraqlı görünməsinə deyil, uşağın hansı bacarıqlarını dəstəklədiyinə də diqqət etmək faydalıdır.

Amerika Pediatriya Akademiyasının tövsiyələrinə görə, uşağın inkişafını dəstəkləyən oyuncaqların mütləq bahalı və ya elektron olması lazım deyil. Kubiklər, pazllar, formalar, kitablar, rəsm materialları və rollu oyun üçün sadə oyuncaqlar uşağın yaradıcılığını, problem həll etmə bacarığını və valideynlə ünsiyyətini dəstəkləyə bilər.

2–3 yaşlı uşaqlar üçün oyuncaq seçərkən nələrə diqqət etmək lazımdır?

Bu yaşda uşaqlar üçün oyuncaq seçərkən onun yaşa uyğun, təhlükəsiz və uşağın özünün istifadə edə biləcəyi olması vacibdir.

Yaxşı inkişafetdirici oyuncaq:

• uşağı düşünməyə və araşdırmağa təşviq edir;
• müxtəlif oyun ssenariləri yaratmağa imkan verir;
• uşağın əl və barmaq hərəkətlərini inkişaf etdirir;
• nitq və ünsiyyət üçün imkan yaradır;
• hərəkət etməyə təşviq edir;
• valideyn və uşaq arasında birgə oyuna şərait yaradır.

Ən əsası isə oyuncaq uşağın marağına uyğun olmalıdır. Hər uşağın sevdiyi oyun növü və inkişaf tempi fərqlidir.

1. Kubiklər və konstrukturlar

Kubiklər 2–3 yaşlı uşaqlar üçün ən faydalı klassik oyuncaqlardan biridir. Uşaq onlarla qüllələr, evlər və müxtəlif konstruksiyalar quraraq həm yaradıcılığını, həm də problem həll etmə bacarığını inkişaf etdirə bilər.

Kubiklərlə oynayarkən valideyn uşağa suallar da verə bilər:

• «Bu qülləni necə daha hündür edə bilərik?»
• «Hansı kubik daha böyükdür?»
• «Qırmızı kubiki haraya qoyaq?»

Beləliklə, bir oyuncaq vasitəsilə həm məntiqi düşünmə, həm nitq, həm də motorika dəstəklənir.

2. Pazllar

Sadə və iri hissələrdən ibarət pazllar 2–3 yaşlı uşaqlar üçün diqqət, məntiq və əl-göz koordinasiyasını inkişaf etdirmək baxımından faydalı ola bilər.

Uşaq hissələrin bir-birinə necə uyğun gəldiyini araşdırır, səhv etdikdə yenidən cəhd edir və nəticədə problemi həll etməyə çalışır.

Bu yaş üçün çox mürəkkəb pazllar əvəzinə az sayda iri hissədən ibarət modellərə üstünlük vermək daha uyğundur.

3. Forma və rəng çeşidləyicilər

Müxtəlif formalı və rəngli hissələri uyğun yerlərə yerləşdirmək üçün nəzərdə tutulan oyuncaqlar uşağın müqayisə, qruplaşdırma və uyğunlaşdırma bacarıqlarını dəstəkləyə bilər.

Məsələn, uşaq:

• eyni rəngləri bir yerə toplamağı;
• müxtəlif formaları ayırmağı;
• uyğun hissəni düzgün yerə yerləşdirməyi

öyrənir.

2 yaş ətrafında uşaqlar artıq sadə formaları və rəngləri qruplaşdırmağa başlaya bilirlər.

4. Plastilin və yaradıcılıq materialları

Plastilin, mum rəngli karandaşlar, kağız və digər yaşa uyğun yaradıcılıq materialları uşağın həm yaradıcılığını, həm də xırda motorikasını inkişaf etdirmək üçün istifadə oluna bilər.

Uşaq plastilini sıxır, yuvarlayır, parçalayır və müxtəlif formalar yaradır. Bu zaman barmaq və əl əzələləri aktiv işləyir.

Əsas məqsəd uşağın mükəmməl fiqur hazırlaması deyil. Onun sərbəst şəkildə yaratması, materialı araşdırması və prosesdən zövq alması daha vacibdir.

5. Rollu oyun oyuncaqları

2–3 yaş dövründə uşaqlarda təqlid və xəyal oyunları getdikcə inkişaf edir. Buna görə də oyuncaq mətbəx dəsti, həkim dəsti, oyuncaq qablar, heyvan fiqurları və kuklalar kimi oyuncaqlar faydalı seçim ola bilər.

Məsələn, uşaq kuklanı yedizdirə, oyuncaq heyvanı yatıra və ya «həkim» rolunu oynaya bilər.

Belə oyunlar uşağın gündəlik həyatda gördüyü vəziyyətləri təqlid etməsinə, yeni sözlərdən istifadə etməsinə və emosiyalarını ifadə etməsinə imkan yaradır. AAP də rollu oyunların uşağın sosial və emosional inkişafında mühüm rol oynadığını vurğulayır.

6. Kitablar

Kitabları da inkişafetdirici vasitə kimi nəzərdən keçirmək olar. 2–3 yaşlı uşaqlar üçün böyük və aydın şəkilləri, qısa mətnləri olan kitablar daha maraqlı ola bilər.

Valideyn kitabı oxuyarkən uşağa suallar verə bilər:

«Şəkildə nə görürsən?»

«Bu hansı heyvandır?»

«Səncə, sonra nə olacaq?»

Bu cür söhbətlər uşağın söz ehtiyatını artırmağa və danışıq bacarıqlarını dəstəkləməyə kömək edir.

7. Toplar və hərəkətli oyunlar üçün oyuncaqlar

İnkişafetdirici oyun yalnız masa arxasında keçirilən fəaliyyətlərdən ibarət deyil. Top, itələnən və çəkilən oyuncaqlar kimi hərəkət tələb edən vasitələr də bu yaş üçün faydalıdır.

Uşaq topu ataraq, yuvarlayaraq və təpikləyərək hərəkətlərini idarə etməyi və koordinasiyanı inkişaf etdirir.

Fiziki hərəkət tələb edən oyunlar həmçinin uşağın öz bədənini daha yaxşı tanımasına və hərəkət bacarıqlarını inkişaf etdirməsinə imkan yaradır.

8. Musiqi və ritm oyuncaqları

Sadə musiqi alətləri də uşaqlar üçün maraqlı inkişafetdirici vasitə ola bilər. Məsələn, uşaq üçün uyğun zərb alətləri, sadə ksilofon və ya digər təhlükəsiz ritm oyuncaqları ilə müxtəlif səsləri kəşf etmək mümkündür.

Valideyn uşağa ritmi təkrarlamağı təklif edə bilər:

«Mən iki dəfə vururam, indi sən təkrarla».

Bu cür oyunlar dinləmə, diqqət və təqlid bacarıqlarını dəstəkləyir.

9. Su və qum oyunları

Yaşa uyğun və təhlükəsiz şəraitdə su və qumla oynamaq da maraqlı öyrənmə təcrübəsinə çevrilə bilər.

Müxtəlif ölçülü qablarla suyu birindən digərinə tökmək, doldurmaq və boşaltmaq uşağa «dolu», «boş», «çox», «az», «böyük» və «kiçik» kimi anlayışları praktik şəkildə öyrənməyə kömək edir.

ZERO TO THREE də 2–3 yaş dövründə uşaqlara müxtəlif oyun növləri təklif etməyi, o cümlədən konstruksiya, hərəkət, rollu və sadə araşdırma oyunlarını dəstəkləməyi tövsiyə edir.

10. Maşınlar və heyvan fiqurları

Sadə maşınlar və heyvan fiqurları uşağın həm yaradıcılıq, həm də nitq inkişafı üçün istifadə oluna bilər.

Məsələn, maşınlarla «maşın hara gedir?», «kim maşını sürür?» kimi suallar üzərindən kiçik hekayələr qurmaq mümkündür.

Heyvan fiqurları ilə isə:

• heyvanların adlarını;
• çıxardıqları səsləri;
• harada yaşadıqlarını;
• necə hərəkət etdiklərini

öyrənmək olar.

Beləliklə, sadə oyuncaq nitq məşğələsinə çevrilir.

Elektron və səsli oyuncaqlar faydalıdırmı?

Oyuncağın üzərində «öyrədici» və ya «inkişafetdirici» yazılması onun avtomatik olaraq daha faydalı olması demək deyil. AAP ənənəvi, uşağın əli ilə istifadə etdiyi və böyüklə qarşılıqlı oyuna imkan verən oyuncaqlara üstünlük verir. Elektron oyuncaqlar canlı ünsiyyəti və birgə oyunu əvəz etməməlidir.

Məsələn, səs çıxaran bir oyuncaq uşağın diqqətini cəlb edə bilər, amma eyni oyuncaq valideynlə birlikdə hekayə qurmaq, sual-cavab etmək və rollu oyun yaratmaq üçün istifadə olunanda daha zəngin oyun təcrübəsinə çevrilir.

2–3 yaşlı uşağa çoxlu oyuncaq almaq lazımdır?

Xeyr. Uşağın inkişafı üçün çox sayda oyuncaq almaq vacib deyil. Sadə və müxtəlif məqsədlərlə istifadə edilə bilən bir neçə oyuncaq daha faydalı ola bilər.

Məsələn, adi kubiklərlə bir gün qüllə qurmaq, başqa gün rəngləri öyrənmək, daha sonra isə oyuncaq heyvanlar üçün ev düzəltmək mümkündür.

AAP də bahalı və mürəkkəb oyuncaqların uşağın inkişafı üçün mütləq olmadığını, sadə oyuncaqların yaradıcılıq və qarşılıqlı oyunu dəstəkləyə bildiyini qeyd edir.

Oyuncaq seçərkən təhlükəsizliyi unutmayın

2–3 yaşlı uşaqlar üçün oyuncaq seçərkən təhlükəsizlik əsas meyarlardan biri olmalıdır.

Oyuncağın:

• yaş göstəricisinə uyğun olmasına;
• asanlıqla qırılmamasına;
• iti və təhlükəli hissələrinin olmamasına;
• uşağın uda biləcəyi kiçik hissələrdən ibarət olmamasına;
• keyfiyyətli və təhlükəsiz materialdan hazırlanmasına

diqqət etmək lazımdır.

AAP xüsusilə kiçik hissələrdən, düymə batareyalarından və güclü maqnitlərdən ibarət oyuncaqlarla bağlı ehtiyatlı olmağı tövsiyə edir.

Ən yaxşı inkişafetdirici oyuncaq hansıdır?

Əslində, bütün uşaqlar üçün tək bir «ən yaxşı» oyuncaq yoxdur. Ən faydalı oyuncaq uşağın yaşına, maraqlarına və inkişaf mərhələsinə uyğun olan, onu aktiv oynamağa və düşünməyə təşviq edən oyuncaqdır.

Bəzən sadə bir kubik dəsti bahalı elektron oyuncaqdan daha çox oyun imkanı yarada bilər. Çünki uşaq kubiklərlə hər dəfə fərqli bir şey qura, hekayə yarada və oyunun qaydalarını özü müəyyən edə bilər.

Ən önəmlisi isə valideynin oyunda iştirakıdır. Uşağın oyuncağı necə istifadə etməsindən daha vacib olan məqamlardan biri onun oyun zamanı böyüklə ünsiyyət qurması, suallar verməsi və fikirlərini ifadə etməsidir.

Baku Junior Campus-da oyun vasitəsilə inkişaf

Baku Junior Campus uşaqların inkişafında oyun və praktiki fəaliyyətlərə xüsusi diqqət ayırır.

Yaşa uyğun oyunlar və məşğələlər vasitəsilə uşaqların nitq, diqqət, məntiqi düşünmə, yaradıcılıq, motorika və sosial bacarıqlarının inkişafına dəstək göstərilir. Uşaqlar həm fərdi, həm də digər uşaqlarla birlikdə fəaliyyət göstərərək öyrənir, araşdırır və yeni bacarıqlar qazanırlar.

Nəticə

2–3 yaşlı uşaqlar üçün inkişafetdirici oyuncaq seçərkən ən bahalı və ən çox funksiyalı məhsulu axtarmağa ehtiyac yoxdur. Kubiklər, pazllar, forma çeşidləyicilər, plastilin, kitablar, rollu oyun oyuncaqları, toplar və yaradıcılıq materialları uşağın müxtəlif bacarıqlarını dəstəkləyə bilər.

Əsas məqsəd uşağın oyuncağı sadəcə istifadə etməsi deyil, oynayarkən düşünməsi, araşdırması, danışması, hərəkət etməsi və öz ideyalarını yaratmasıdır.