2–3 yaş aralığı uşağın nitq inkişafında mühüm mərhələlərdən biridir. Bu dövrdə uşağın söz ehtiyatı tədricən artır, uşaq ünsiyyət zamanı sözlərdən daha aktiv istifadə etməyə, qısa cümlələr qurmağa, suallar verməyə və ətrafında baş verənləri təsvir etməyə başlayır.

Bir çox valideyni “2–3 yaşlı uşağın nitqini necə inkişaf etdirmək olar?”, evdə hansı oyunlardan istifadə etmək və uşağın daha çox danışmasına necə kömək etmək sualları düşündürür.

Nitqin inkişafı gündəlik ünsiyyət prosesində təbii şəkildə baş verir. Lakin valideynlər uşağın nitq inkişafını dəstəkləyən mühit yarada və bu prosesi müxtəlif fəaliyyətlərlə zənginləşdirə bilərlər.

2–3 yaşlı uşağın nitqində hansı dəyişikliklər baş verir?

Hər uşaq fərdi şəkildə inkişaf edir. Buna görə də uşaqların nitq bacarıqları arasında müəyyən fərqlərin olması normaldır.

Bu yaş dövründə uşaq tədricən:

• söz ehtiyatını genişləndirir;
• qısa cümlələrdən istifadə etməyə başlayır;
• əşyaların və hərəkətlərin adlarını öyrənir;
• sadə təlimatları başa düşür;
• sadə suallara cavab verir;
• istək və ehtiyaclarını sözlərlə daha aktiv ifadə etməyə başlayır;
• böyüklərin yeni sözlərini təkrarlayır;
• ətrafındakı əşyaların adları ilə maraqlanır.

Uşağın inkişafını digər uşaqlarla müqayisə etməkdənsə, onu bütöv şəkildə qiymətləndirmək daha vacibdir.

Uşağın nitqini evdə necə inkişaf etdirmək olar?

1. Uşaqla daha çox danışın

Gündəlik həyatdakı adi vəziyyətlər nitq inkişafı üçün əla fürsətdir.

Uşağa nə etdiyinizi izah edin: “Əllərimizi yuyuruq”, “İndi yemək yeyəcəyik”, “Gödəkçəmizi geyinirik”.

Beləliklə, uşaq düzgün nitqi təbii şəraitdə eşidir və sözləri hərəkətlərlə əlaqələndirməyi öyrənir.

2. Ətrafdakı əşyaların adlarını deyin

Gəzinti zamanı uşağın diqqətini ətraf aləmə yönəldin.

“Mənsənə bax, maşın”, “Bu ağacdır”, “Bax, itdir”, “Quş uçur”.

Gəzintini dərsə çevirməyə ehtiyac yoxdur. Qısa və aydın cümlələr kifayətdir.

3. Hər gün kitab oxuyun

Uşaq kitabları oxumaq nitq inkişafını dəstəkləməyin faydalı yollarından biridir.

Aydın süjetli və rəngli illüstrasiyaları olan kitablar seçin. Şəkilləri göstərin və uşağa sadə suallar verin:

“Top haradadır?”

“Bu kimdir?”

“Pişik nə edir?”

Uşaq hələ cavab vermirsə, əşyanın adını özünüz deyə və sözü bir neçə dəfə təkrarlaya bilərsiniz.

4. Heyvanlarla bağlı oyunlardan istifadə edin

Heyvan şəkilləri və ya oyuncaqları ilə oyunlar onların adlarını və səslərini yadda saxlamağa kömək edir.

Məsələn: “Bu pişikdir. Pişik miyoldayır”.

Daha sonra suallar əlavə edə bilərsiniz: “Pişik haradadır?”, “Pişik nə edir?”

5. Uşağın cümlələrini genişləndirin

Uşaq “Maşın” deyirsə, böyüklər “Bəli, qırmızı maşın gedir” deyə cavab verə bilər.

Uşaq “Top” deyirsə, “Böyük top” deyə bilərsiniz.

Beləliklə, uşaqdan hər sözü məcburi şəkildə təkrarlamasını tələb etmədən daha geniş cümlələrin necə qurulduğunu göstərmiş olursunuz.

6. “Kim nə edir?” oyunu oynayın

Şəkillər və ya oyuncaqlar göstərin və hərəkətləri təsvir edin:

“Oğlan gedir”.

“Qız rəsm çəkir”.

“Pişik yatır”.

Daha sonra uşağa sadə suallar verin.

Bu cür oyunlar sözləri hərəkətlərlə əlaqələndirməyə kömək edir.

7. Gündəlik fəaliyyətlər vasitəsilə yeni sözlər öyrədin

Xüsusi olaraq məşğələ üçün vaxt ayırmaq mütləq deyil.

Yemək hazırlayarkən məhsulların adlarını, ev yığışdırarkən əşyaların adlarını, geyinərkən isə geyimlərin adlarını söyləyə bilərsiniz.

Beləliklə, uşaq yeni sözləri başa düşdüyü və gördüyü situasiyalarla əlaqələndirərək öyrənir.

8. İncə motorikanı inkişaf etdirin

İri hissəli pazllar, kublar, plastilin, rəsm və təhlükəsiz konstruktorlarla oyunlar uşağın əlləri ilə müxtəlif hərəkətləri yerinə yetirməsinə və koordinasiyasını inkişaf etdirməsinə kömək edir.

Belə fəaliyyətlər zamanı danışmaq da vacibdir: “Kubu qoyuruq”, “Qüllə düzəldirik”, “Qırmızı kub yuxarıdadır”.

9. Uşaq mahnıları oxuyun

Ritmik mahnılar və qısa şeirlər uşağın təkrarlanan sözləri və intonasiyaları eşitməsinə kömək edir.

Mahnını hərəkətlərlə müşayiət edə bilərsiniz — əl çalmaq, ayaq döymək və müxtəlif hərəkətləri göstərmək kimi.

10. Sadə rollu oyunlar oynayın

“Mağaza”, “Həkim”, “Mətbəx”, “Ailə” kimi rollu oyunlar bu yaşda uşaqlar üçün maraqlı fəaliyyətlərdir.

Oyun zamanı uşaq sözlərdən müəyyən situasiyalarda istifadə etməyi, istəklərini ifadə etməyi və başqaları ilə qarşılıqlı əlaqə qurmağı öyrənir.

2–3 yaşlı uşağın nitqini inkişaf etdirmək üçün hansı oyunlar uyğundur?

“Əşyanın adını de”

Uşağa tanış əşyaları göstərin və onların adını deməsini istəyin.

“Bu nədir?”

Oyuncaqlardan və ya şəkillərdən istifadə edərək sadə suallar verin.

“Cümləni tamamla”

Tanış bir cümləyə və ya qısa hekayəyə başlayın və uşağın onu davam etdirməsinə imkan verin.

“Nə dəyişdi?”

Bir neçə əşyanı qarşıya qoyun, daha sonra onlardan birini götürün və uşağa “Nə çatmır?” sualını verin.

“Oyuncağı təsvir et”

Uşağa oyuncağı haqqında danışmağı təklif edin: hansı rəngdədir, böyükdür, yoxsa kiçikdir, onunla nə etmək olar?

İki yaşlı uşaq üçün hətta bir-iki sözlə cavab vermək də kifayətdir. Zaman keçdikcə cavablar daha uzun və ətraflı ola bilər.

Nitq inkişafı zamanı nələrdən qaçmaq lazımdır?

Uşağın hər səhvini davamlı olaraq düzəltmək və onu sözləri dəfələrlə təkrarlamağa məcbur etmək tövsiyə olunmur.

Əgər uşaq sözü düzgün tələffüz etmirsə, cavabınızda həmin sözün düzgün formasını sakit şəkildə səsləndirə bilərsiniz.

Həmçinin uşağa ard-arda çoxlu suallar verməkdənsə, bəzən baş verənləri sadəcə şərh etmək və uşağa söhbətə özü qoşulması üçün vaxt vermək daha faydalıdır.

Əsas məqsəd uşağın ünsiyyət qurmaqdan zövq aldığı sakit və mehriban mühit yaratmaqdır.

Nə zaman mütəxəssis məsləhətinə müraciət etmək lazımdır?

Uşaqların nitq inkişaf tempi fərqli ola bilər. Lakin valideynlər uşağın müraciət olunan nitqi anlamaqda, ünsiyyətdə və ya yeni nitq bacarıqlarının formalaşmasında nəzərəçarpacaq çətinliklər müşahidə edirlərsə, bu müşahidələri pediatr və ya nitq inkişafı üzrə mütəxəssislə müzakirə etmək faydalıdır.

Valideynlər uşağın inkişaf xüsusiyyətlərinə nə qədər erkən diqqət yetirsələr, ehtiyac yarandığı halda uyğun dəstəyi müəyyənləşdirmək də bir o qədər asan olur.

Baku Junior Campus-da ünsiyyət və oyun vasitəsilə nitq inkişafı

Baku Junior Campus olaraq uşaqların oyun, ünsiyyət, yaradıcılıq və öyrədici fəaliyyətlər vasitəsilə inkişaf edə biləcəyi təhsil mühiti yaradırıq.

Məktəbəqədər yaş dövründə uşağın yalnız yeni biliklər əldə etməsi deyil, həm də ətrafındakı insanlarla ünsiyyət qurmağı, fikirlərini ifadə etməyi, başqalarını dinləməyi və yeni fəaliyyətlərə maraq göstərməyi öyrənməsi vacibdir.

Məhz buna görə də 2–3 yaşlı uşaqlarda nitq inkişafı gündəlik ünsiyyət, oyunlar, kitab oxuma, yaradıcı fəaliyyətlər və sosial mühitlə sıx bağlıdır.

Uşağınızla danışın, ona suallar verin, birlikdə kitab oxuyun, oyunlar oynayın və ətrafınızda baş verənləri müzakirə edin. Məhz bu kiçik, gündəlik anlar zamanla uşağın mühüm nitq və ünsiyyət bacarıqlarının formalaşmasına kömək edir.