3 yaş uşağın inkişafında mühüm mərhələlərdən biridir. Bu dövrdə uşaqlar ətraf aləmi daha aktiv şəkildə kəşf edir, çoxlu suallar verir, yeni sözlər öyrənir, fikirlərini ifadə etməyə və gündəlik işlərdə daha müstəqil olmağa başlayırlar. Buna görə də valideynlərin tez-tez düşündüyü suallardan biri belədir: 3 yaşlı uşaqla evdə nə ilə məşğul olmaq olar?

Əslində uşağın inkişafı üçün evdə mürəkkəb və uzunmüddətli məşğələlər təşkil etməyə ehtiyac yoxdur. Gündəlik həyatda istifadə etdiyimiz sadə əşyalar, kitablar, oyuncaqlar və yaradıcı fəaliyyətlər belə uşağın nitqinin, təfəkkürünün, diqqətinin, yaddaşının və motor bacarıqlarının inkişafına kömək edə bilər.

Əsas məqsəd uşağı dərsə məcbur etmək deyil, öyrənmə prosesini oyun və əyləncə ilə birləşdirməkdir.

3 yaşlı uşaqla məşğul olmaq niyə vacibdir?

3 yaş dövründə uşaq bir çox yeni bacarıqlar əldə edir. O, sadə göstərişləri anlamağı, fikirlərini ifadə etməyi, suallar verməyi, ətrafındakı insanlarla ünsiyyət qurmağı və müxtəlif tapşırıqları müstəqil yerinə yetirməyi öyrənir.

Evdə valideynlə birlikdə keçirilən keyfiyyətli vaxt uşağın müxtəlif istiqamətlərdə inkişafını dəstəkləyə bilər:

• nitq və söz ehtiyatının inkişafı;
• diqqət və yaddaşın möhkəmləndirilməsi;
• məntiqi təfəkkürün inkişafı;
• xırda və iri motorikanın təkmilləşdirilməsi;
• koordinasiya və hərəkət bacarıqları;
• təxəyyül və yaradıcılıq;
• sosial və kommunikasiya bacarıqları;
• müstəqillik hissinin formalaşması.

Bu yaşda uşağın əsas öyrənmə vasitələrindən biri oyundur. Buna görə də fəaliyyətlərin maraqlı və yaşa uyğun olması xüsusilə vacibdir.

3 yaşlı uşaqlar üçün evdə inkişafetdirici oyunlar

1. “Bu nədir?” oyunu

Nitqin inkişafı üçün evdə olan adi əşyalardan istifadə edə bilərsiniz. Uşağa oyuncaq, kitab, paltar və ya digər təhlükəsiz əşyaları göstərərək suallar verin:

“Bu nədir?”
“Bu hansı rəngdədir?”
“Bununla nə edirik?”
“Bu harada istifadə olunur?”

Uşaq cavab verməkdə çətinlik çəkərsə, onu tələsdirməyin. Düzgün cavabı özünüz deyib uşağın təkrar etməsinə imkan verə bilərsiniz.

Bu sadə oyun uşağın yeni sözlər öyrənməsinə və fikirlərini ifadə etməsinə kömək edir.

2. Şəkillərə baxaq və hekayə danışaq

Uşağın sevdiyi kitabı götürün və birlikdə şəkillərə baxın. Ondan şəkildə gördüklərini danışmasını istəyin.

Məsələn:

• “Burada kim var?”
• “Uşaq nə edir?”
• “Səncə, sonra nə olacaq?”
• “Onlar hara gedirlər?”

Daha sonra uşağı gördüyü şəkillər əsasında kiçik hekayə qurmağa həvəsləndirə bilərsiniz.

Bu fəaliyyət nitq, yaddaş, diqqət və təxəyyülün inkişafı üçün faydalıdır.

3. Əşyaları qruplaşdıraq

Evdə olan təhlükəsiz və iri əşyalardan istifadə edərək uşağa onları qruplaşdırmağı təklif edin.

Məsələn:

• qırmızı və mavi əşyalar;
• böyük və kiçik əşyalar;
• dairəvi və kvadrat formalı əşyalar;
• oyuncaqlar və digər əşyalar.

Uşaq tapşırığı asanlıqla yerinə yetirirsə, oyunu bir qədər çətinləşdirə bilərsiniz. Ondan əşyaları niyə həmin qrupa yerləşdirdiyini soruşun.

Bu oyun uşağın oxşarlıqları və fərqləri müəyyən etməsinə, müqayisə aparmasına və sadə məntiqi əlaqələr qurmasına kömək edir.

4. Konstruktorla oynayın

Konstruktor 3 yaşlı uşaqlar üçün həm maraqlı, həm də inkişafetdirici fəaliyyətlərdən biridir.

Uşağa ev, körpü, qaraj, qüllə və ya maşın yolu qurmağı təklif edə bilərsiniz.

Hazır nümunə göstərmək məcburiyyətində deyilsiniz. Uşağın öz ideyasını yaratmasına imkan verin.

Oyun zamanı suallar da verə bilərsiniz:

“Bu evdə kim yaşayacaq?”
“Qaraj harada olacaq?”
“Burada daha nə tikə bilərik?”

Beləliklə, sadə oyun zamanı uşağın motorikası, məkan təfəkkürü və təxəyyülü dəstəklənir.

5. Plastilinlə məşğul olaq

Plastilinlə işləmək uşağın barmaq və əl hərəkətlərini inkişaf etdirməyə kömək edən yaradıcı fəaliyyətlərdəndir.

Uşağa alma, çiçək, günəş, heyvan və ya avtomobil hazırlamağı təklif edə bilərsiniz.

Burada əsas məqsəd mükəmməl fiqur hazırlamaq deyil. Uşağın plastilinə toxunması, onu yoğurması, müxtəlif hissələri birləşdirməsi və öz ideyasını yaratması daha önəmlidir.

6. Rəsm çəkək

Rəsm çəkmək 3 yaşlı uşağın yaradıcılığını inkişaf etdirmək üçün sadə və maraqlı üsuldur.

Məsələn, uşağa:

• sevdiyi heyvanı;
• günəşi;
• yağışı;
• evini;
• ailəsini;
• öz xəyalındakı şəhəri

çəkməyi təklif edə bilərsiniz.

Uşağın çəkdiyi rəsmi mütləq “düzəltməyə” çalışmayın. Bu yaşda əsas məqsəd onun sərbəst şəkildə yaradıcılığını ifadə etməsidir.

Diqqət və yaddaşı inkişaf etdirən oyunlar

7. “Nə yoxa çıxdı?” oyunu

Uşağın qarşısına 3–4 tanış oyuncaq qoyun. Birlikdə onların adlarını deyin. Daha sonra uşağın gözlərini yummasını xahiş edin və oyuncaqlardan birini götürün.

Sonra soruşun:

“Hansısı yox oldu?”

Uşaq oyunu asanlıqla yerinə yetirməyə başladıqda əşyaların sayını tədricən artıra bilərsiniz.

8. “Eynisini tap” oyunu

Uşağa bir neçə şəkil və ya əşya göstərin və onun eynisini tapmasını istəyin.

Bu oyunu rəng, forma, heyvanlar və ya gündəlik əşyalar üzərindən qurmaq mümkündür.

Belə fəaliyyətlər uşağın diqqətini bir obyekt üzərində toplamasına və yadda saxladığı məlumatı xatırlamasına kömək edir.

Evdə hərəkətli oyunlar

Uşağın inkişafı yalnız masa arxasında keçirilən fəaliyyətlərlə məhdudlaşmamalıdır. 3 yaşlı uşaqlar üçün hərəkət də vacibdir.

Evdə təhlükəsiz şərait yaratmaqla:

• musiqi sədaları altında rəqs edə;
• top oynaya;
• heyvanların hərəkətlərini təqlid edə;
• yerə çəkilmiş xəttin üzərindən tullana;
• “Dayan–get” oyunu oynaya bilərsiniz.

Bu cür oyunlar uşağın hərəkət koordinasiyasını, tarazlığını və iri motorikasını dəstəkləyir.

Gündəlik işləri də inkişafetdirici fəaliyyətə çevirin

Uşağın inkişafı üçün hər dəfə ayrıca oyun hazırlamağa ehtiyac yoxdur. Gündəlik işlərin özünü də öyrənmə fürsətinə çevirmək mümkündür.

3 yaşlı uşaqdan tədricən:

• oyuncaqlarını toplamasını;
• kitablarını yerinə qoymasını;
• iki geyim arasından seçim etməsini;
• süfrənin hazırlanmasına kömək etməsini;
• təhlükəsiz əşyaları yerinə yerləşdirməsini;
• gəzintiyə hazırlaşarkən əşyalarını toplamasını

istəyə bilərsiniz.

Beləliklə, uşaq həm yeni bacarıqlar qazanır, həm də özünü daha müstəqil hiss etməyə başlayır.

3 yaşlı uşaqla kitab oxumaq

Kitab oxumaq uşağın gündəlik fəaliyyətlərinin bir hissəsinə çevrilə bilər.

Hər dəfə uzun nağıl oxumaq vacib deyil. Bəzən sadəcə kitabın şəkillərinə baxmaq və onlar haqqında danışmaq da kifayətdir.

Məsələn:

“Bu kimdir?”
“Burada nə baş verir?”
“Səncə, bundan sonra nə olacaq?”

Bu zaman kitab oxumaq sadəcə dinləmə deyil, valideyn və uşaq arasında qarşılıqlı ünsiyyətə çevrilir.

3 yaşlı uşaqla gündə nə qədər məşğul olmaq lazımdır?

3 yaşlı uşağın uzun müddət eyni fəaliyyətə diqqətini saxlaya bilməməsi normaldır. Buna görə də onu uzun müddət bir tapşırığı yerinə yetirməyə məcbur etmək əvəzinə fəaliyyətləri dəyişmək daha məqsədəuyğundur.

Məsələn:

nitq oyunu → hərəkətli oyun → rəsm → konstruktor → kitab oxuma

şəklində müxtəlif fəaliyyətləri növbələşdirmək olar.

Əsas məsələ məşğələlərin sayından çox, uşağın prosesə maraq göstərməsi və valideynlə keyfiyyətli vaxt keçirməsidir.

Unutmayın ki, hər uşaq fərdi şəkildə inkişaf edir. Buna görə də uşağı digər uşaqlarla müqayisə etmək əvəzinə onun öz inkişaf dinamikasını izləmək daha doğrudur.

3 yaşlı uşaq üçün evdə hansı materiallardan istifadə etmək olar?

İnkişafetdirici fəaliyyətlər üçün çoxlu sayda xüsusi və bahalı oyuncaq almağa ehtiyac yoxdur. Evdə aşağıdakı materiallardan istifadə edə bilərsiniz:

• uşaq kitabları;
• yaşa uyğun konstruktor;
• plastilin;
• kağız və rəsm ləvazimatları;
• yaşa uyğun pazllar;
• şəkilli kartlar;
• top;
• rollu oyunlar üçün oyuncaqlar;
• çeşidləmə üçün təhlükəsiz və iri əşyalar.

Materialları seçərkən uşağın yaşına uyğunluğuna və təhlükəsizliyinə diqqət etmək vacibdir. Xüsusilə kiçik hissələrdən istifadə edərkən uşağı nəzarətsiz buraxmaq olmaz.

Baku Junior Campus-da uşaqların inkişafı

Evdə valideynlə keçirilən oyun və fəaliyyətlər uşağın inkişafında mühüm rol oynayır. Bununla yanaşı, uşaqlar üçün yaşıdları ilə ünsiyyət qurmaq, yeni mühitlər kəşf etmək və müxtəlif inkişafetdirici fəaliyyətlərdə iştirak etmək də önəmlidir.

Baku Junior Campus uşaqların oyun, yaradıcılıq, ünsiyyət və öyrənmə vasitəsilə inkişafını dəstəkləyən mühit təqdim edir. Burada uşaqların nitq, diqqət, yaddaş, məntiqi təfəkkür, motorika, sosial bacarıqlar və müstəqillik kimi müxtəlif istiqamətlərdə inkişafına şərait yaradılır.

Nəticə

3 yaşlı uşaqla evdə nə ilə məşğul olmaq olar? Kitab oxumaq, şəkillər haqqında danışmaq, rəsm çəkmək, plastilinlə oynamaq, konstruktor qurmaq, əşyaları qruplaşdırmaq, pazllar yığmaq, rollu oyunlar oynamaq və birlikdə gündəlik işlərdə iştirak etmək bunun ən sadə yollarındandır.

Əsas məqsəd uşağı daim məşğul saxlamaq deyil. Onun suallarına cavab vermək, birlikdə oynamaq, yeni şeylər kəşf etmək və öyrənməyi maraqlı prosesə çevirməkdir.

Çünki uşağın inkişafı yalnız xüsusi məşğələlər zamanı deyil, gündəlik həyatın ən sadə anlarında da davam edir.