Uşağın ilk dəfə bağçaya başlaması həm onun, həm də valideynlərin həyatında mühüm dəyişiklikdir. Yeni mühit, yeni insanlar, fərqli gündəlik rejim və valideyndən müəyyən müddət ayrı qalmaq uşaq üçün əvvəlcə çətin görünə bilər.

Bu səbəbdən valideynlər tez-tez “Uşağı bağçaya necə hazırlamaq olar?”, “Bağçaya başlayanda uşaq ağlamasın deyə nə etmək lazımdır?” və “Uşağın bağçaya uyğunlaşmasını necə asanlaşdırmaq olar?” kimi suallar verirlər.

Əslində, bağçaya hazırlıq yalnız uşağa yeni mühit haqqında danışmaqdan ibarət deyil. Uşağın gündəlik rejiminə, özünəxidmət bacarıqlarına və emosional hazırlığına əvvəlcədən diqqət yetirmək uyğunlaşma prosesini daha rahat edə bilər.

Uşağı bağçaya nə vaxt hazırlamağa başlamaq lazımdır?

Bağçaya hazırlığa son günlərdə deyil, mümkün qədər əvvəl başlamaq daha rahatdır. Uşağın bağçaya başlamasına bir neçə həftə qalmış gündəlik rejimdə kiçik dəyişikliklər etmək olar.

Məsələn, uşağın yuxu və oyanma saatlarını bağçanın rejiminə tədricən uyğunlaşdırmaq mümkündür.

Bu zaman bütün rejimi bir gündə dəyişməkdənsə, dəyişiklikləri mərhələli şəkildə etmək daha rahat ola bilər.

1. Uşağa bağça haqqında əvvəlcədən danışın

Uşaq bağçaya başlamazdan əvvəl orada nələrin baş verəcəyini bilmirsə, yeni mühit onun üçün daha yad görünə bilər.

Valideyn uşağa sadə sözlərlə bağçanı izah edə bilər:

“Bağçada sənin yaşında uşaqlar olacaq.”

“Orada birlikdə oyun oynayacaqsınız.”

“Gün ərzində müəllimlər sizə kömək edəcəklər.”

Mümkün qədər pozitiv və real danışmaq vacibdir. Uşağa “Bağçada heç vaxt ağlamayacaqsan” və ya “Mən səni tezliklə götürəcəyəm” kimi dəqiq vədlər verməkdənsə, günün necə keçəcəyini sadə şəkildə izah etmək daha məqsədəuyğundur.

2. Bağçanı birlikdə ziyarət edin

Əgər imkan varsa, uşağı bağçaya başlamazdan əvvəl həmin məkana aparmaq faydalı ola bilər.

Uşaq binanı, oyun otağını və ətraf mühiti əvvəlcədən gördükdə yeni məkan ona daha tanış gəlir.

Bağçanın qarşısından keçərkən belə “Bura sənin gedəcəyin bağçadır” demək və uşağın suallarını cavablandırmaq olar.

3. Gündəlik rejimi tədricən dəyişdirin

Bağçada uşağın müəyyən rejimə uyğunlaşması lazım gələcək.

Oyanmaq, səhər yeməyi, oyun, istirahət və yuxu saatlarını bağçanın gündəlik rejiminə yaxınlaşdırmaq uşağın uyğunlaşmasını asanlaşdıra bilər.

Məsələn, uşaq gec yatırsa, yuxu saatını tədricən daha erkən vaxta çəkmək olar.

4. Özünəxidmət bacarıqlarını inkişaf etdirin

Bağçaya başlayan uşağın gündəlik bəzi işləri özü görə bilməsi onun özünəinamını artıra bilər.

Valideyn uşağa yaşına uyğun olaraq aşağıdakı bacarıqları məşq etdirməyə başlaya bilər:

• əllərini yumaq;
• qaşıq və stəkandan istifadə etmək;
• ayaqqabı və geyimlərini çıxarmağa çalışmaq;
• oyuncaqları yerinə qoymaq;
• salfetdən istifadə etmək;
• tualet ehtiyacını bildirmək;
• şəxsi əşyalarını tanımaq.

Uşağın bütün bunları mükəmməl etməsi vacib deyil. Əsas məqsəd ona müstəqil cəhd etmək imkanı yaratmaqdır.

5. Uşağın sosial bacarıqlarını dəstəkləyin

Bağçada uşaq digər uşaqlarla birlikdə oynayacaq, əşyaları paylaşacaq və növbə gözləməli olacaq.

Buna görə də evdə digər uşaqlarla oyun oynamaq üçün imkan yaratmaq faydalıdır.

Məsələn, uşaq dostları və ya qohumları ilə oynayarkən “İndi sən oynayırsan, sonra dostun oynayacaq” kimi sadə ifadələrlə növbə gözləməyi öyrənə bilər.

Bu bacarıqlar bağça mühitində uşağın digər uşaqlara uyğunlaşmasına kömək edə bilər.

6. Ayrılığa əvvəlcədən hazırlaşın

Valideyndən ayrılmaq bəzi uşaqlar üçün bağçanın ilk günlərində ən çətin məqamlardan biri ola bilər.

Əgər uşaq valideyndən uzun müddət ayrı qalmayıbsa, əvvəlcədən qısa müddətli ayrılıqlar təşkil etmək olar.

Məsələn, uşaq müəyyən müddət ərzində etibar etdiyi bir ailə üzvü ilə qala bilər.

Bu zaman uşağa “Mən gedirəm və mütləq geri qayıdacağam” mesajını vermək vacibdir.

7. Uşağın hisslərini kiçiltməyin

Uşaq bağçaya gedərkən qorxa, ağlaya və ya valideyndən ayrılmaq istəməyə bilər.

“Qorxma”, “Ağlama”, “Bunda nə var ki?” kimi ifadələr uşağın hisslərini kiçiltmiş kimi görünə bilər.

Bunun əvəzinə:

“Sənin üçün yeni yerdir, ona görə bir az narahat ola bilərsən.”

“Mən səni başa düşürəm.”

“Gün ərzində müəllimlərin yanında olacaqsan.”

kimi sakit və dəstəkləyici ifadələrdən istifadə etmək olar.

8. Bağça haqqında qorxuducu ifadələr işlətməyin

Bəzən valideynlər uşağın davranışını düzəltmək üçün bağçanı cəza kimi təqdim edə bilərlər.

Məsələn:

“Belə etsən, səni bağçaya qoyub gedəcəyəm.”

“Yeməyini yeməsən, müəllim səni danlayacaq.”

Bu cür ifadələr uşağın bağçanı qorxulu məkan kimi qəbul etməsinə səbəb ola bilər.

Bağça uşağın həyatında cəza yeri deyil, öyrənmə, oyun və sosiallaşma mühiti kimi təqdim edilməlidir.

9. Uşağın sevdiyi bir əşyanı yanında saxlamaq

Bəzi uşaqlar sevdikləri kiçik bir oyuncaq və ya əşyanın yanında olmasından rahatlıq tapa bilərlər.

Əgər bağçanın qaydaları buna imkan verirsə, uşağın özünü təhlükəsiz hiss etməsinə kömək edən tanış bir əşyanı yanında saxlamaq mümkün ola bilər.

Bu, yeni mühitdə uşağa tanışlıq hissi verə bilər.

10. İlk günlərdə sağollaşmanı uzatmayın

Valideyn üçün uşağın ağladığını görüb ayrılmaq çətin ola bilər. Buna görə sağollaşmanı uzatmaq istəyi yarana bilər.

Lakin uzun müddət qapıda dayanmaq və dəfələrlə geri qayıtmaq uşağın ayrılmasını daha da çətinləşdirə bilər.

Qısa, sakit və aydın şəkildə sağollaşmaq daha məqsədəuyğundur:

“Mən indi gedirəm. Sən burada oynayacaqsan. Sonra gəlib səni götürəcəyəm.”

Əsas məsələ uşağa valideynin geri qayıdacağını anlatmaqdır.

Uşaq bağçaya getmək istəmirsə nə etmək olar?

İlk günlərdə uşağın bağçaya getmək istəməməsi və etiraz etməsi mümkündür. Bu zaman onu danlamaq və ya məcbur etmək əvəzinə, səbəbi anlamağa çalışmaq vacibdir.

Uşaqdan sakit şəkildə soruşmaq olar:

“Bağçada səni nə narahat edir?”

“Bu gün nə xoşuna gəlmədi?”

“Sabah nəyi birlikdə daha rahat edə bilərik?”

Uşağın cavabını diqqətlə dinləmək və hisslərini qəbul etmək onun özünü daha təhlükəsiz hiss etməsinə kömək edə bilər.

Uşağın bağçaya uyğunlaşması nə qədər vaxt aparır?

Bunun dəqiq müddəti yoxdur. Bəzi uşaqlar yeni mühitə daha tez uyğunlaşır, bəziləri isə daha çox vaxta ehtiyac duyur.

Uşağın temperamentindən, əvvəlki sosial təcrübəsindən, ailədən ayrılmağa nə qədər alışdığından və bağçadakı mühitdən asılı olaraq uyğunlaşma prosesi fərqli ola bilər.

Ona görə də uşağı digər uşaqlarla müqayisə etmək düzgün deyil.

Valideynlər hansı səhvlərdən uzaq durmalıdır?

Bağçaya hazırlıq zamanı valideynin davranışı uşağın münasibətinə də təsir edə bilər.

Aşağıdakı səhvlərdən uzaq durmaq faydalıdır:

• uşağı digər uşaqlarla müqayisə etmək;
• bağçanı cəza kimi təqdim etmək;
• uşağın qorxularına lağ etmək;
• “Sən artıq böyümüsən, ağlama” demək;
• uşağın yanında bağça haqqında mənfi danışmaq;
• uşağın ağlamasına görə onu danlamaq;
• verilən vədlərə əməl etməmək;
• uyğunlaşmanın çox tez baş verməsini gözləmək.

Bağçaya hazırlıq üçün evdə hansı oyunları oynamaq olar?

Hazırlıq prosesini oyun şəklində təşkil etmək uşağın mövzuya marağını artıra bilər.

Məsələn, evdə “bağça oyunu” oynamaq mümkündür. Uşaq müəllim, valideyn isə uşaq rolunda ola bilər. Oyuncaq ayı və ya kuklaları da oyuna əlavə etmək olar.

“İndi səhər yeməyidir”, “İndi birlikdə oynayırıq”, “İndi istirahət vaxtıdır” kimi sadə ssenarilər vasitəsilə uşağa bağçada ola biləcək gündəlik fəaliyyətləri izah etmək mümkündür.

Bu cür oyunlar uşağın yeni mühit haqqında təsəvvürünün formalaşmasına kömək edə bilər.

Nəticə

Uşağı bağçaya necə hazırlamaq olar? Bunun üçün ən vacib amillər əvvəlcədən hazırlıq, səbir və uşağın hisslərinə hörmətlə yanaşmaqdır.

Bağçaya başlamazdan əvvəl uşağa yeni mühit haqqında danışmaq, mümkün olduqda bağçanı birlikdə ziyarət etmək, gündəlik rejimi uyğunlaşdırmaq və özünəxidmət bacarıqlarını inkişaf etdirmək faydalı ola bilər.

Eyni zamanda uşağın bağçaya ilk günlərdə narahat olması və valideyndən ayrılmaq istəməməsi normal ola bilər. Bu zaman ona təzyiq göstərmək əvəzinə, sakit və dəstəkləyici münasibət göstərmək daha doğrudur.

Unutmaq olmaz ki, hər uşaq bağçaya fərqli sürətlə uyğunlaşır. Valideynin səbirli və ardıcıl olması uşağın bu yeni mərhələni daha rahat keçməsinə kömək edə bilər.

Baku Junior Campus olaraq uşaqların yeni mühitə rahat uyğunlaşmasına, sosial bacarıqlarının inkişafına və özlərini təhlükəsiz və rahat hiss etmələrinə xüsusi diqqət yetiririk. Məqsədimiz uşaqların öyrənməklə yanaşı, dostluq etməsi, ünsiyyət qurması və müstəqil olmağı öyrənməsi üçün dəstəkverici mühit yaratmaqdır.