Uşağın bezdən ayrılaraq potdan istifadə etməyə başlaması onun inkişafında mühüm mərhələlərdən biridir. Bir çox valideyn “Uşağı pota nə vaxt öyrətmək lazımdır?”, “Pota öyrətməyə necə başlamaq olar?” və “Uşaq potdan istifadə etmək istəmirsə nə etməli?” kimi suallarla qarşılaşır.

Əslində, uşağı pota öyrətmək üçün bütün uşaqlara uyğun olan dəqiq bir yaş yoxdur. Hər uşağın inkişaf tempi fərqlidir. Bəzi uşaqlar bu bacarığı daha tez mənimsəyir, bəziləri isə daha çox vaxt və dəstəyə ehtiyac duyur.

Əsas məqsəd uşağı məcbur etmək deyil, onun hazır olduğunu göstərən əlamətləri müşahidə etmək və prosesi sakit şəkildə başlatmaqdır.

Uşağı pota öyrətməyə nə vaxt başlamaq olar?

Uşağın pota hazır olub-olmadığını müəyyən etmək üçün onun davranışlarına diqqət yetirmək vacibdir.

Aşağıdakı əlamətlər uşağın pota öyrənməyə maraq göstərə biləcəyini düşünməyə əsas verə bilər:

• bezinin dəyişdirilməsindən narahat olması;
• tualetə gedən böyükləri müşahidə etməsi;
• tualet və ya potla maraqlanması;
• sidik və ya nəcis etdiyini müəyyən qədər bildirməsi;
• müəyyən müddət quru qala bilməsi;
• şalvarını aşağı və yuxarı çəkməyə cəhd etməsi;
• sadə təlimatları başa düşməsi;
• tualetə getmək ehtiyacını söz, işarə və ya davranışla bildirməyə başlaması.

Bu əlamətlərin hamısının eyni vaxtda olması vacib deyil. Əsas məsələ uşağın fərdi inkişafını nəzərə almaqdır.

Pota öyrətməyə necə başlamaq lazımdır?

İlk mərhələdə uşağı potla tanış etmək kifayətdir. Potu uşağın görə biləcəyi və rahat istifadə edə biləcəyi bir yerdə saxlamaq olar.

Uşağa potun nə üçün istifadə edildiyini sadə sözlərlə izah edin.

Məsələn:

“Bu potdur. Sidik və nəcis etmək üçün istifadə olunur.”

İlk gündən uşağın potda oturmasını tələb etmək lazım deyil. Əvvəlcə ona pota baxmağa, toxunmağa və onunla tanış olmağa imkan verin.

1. Potu uşağın seçiminə daxil edin

Mümkündürsə, uşağa pot seçimində iştirak etmək imkanı verin. Rəngini və ya görünüşünü özü seçdikdə yeni əşyaya marağı arta bilər.

Pot uşağın ölçüsünə uyğun və rahat olmalıdır. Uşaq oturarkən özünü təhlükəsiz hiss etməlidir.

2. Potda qısa müddət oturmağı təklif edin

Uşağı uzun müddət potda oturtmaq lazım deyil.

Məsələn, səhər yuxudan oyandıqdan sonra, yeməkdən sonra və ya yatmazdan əvvəl potdan istifadə etməyi təklif edə bilərsiniz.

Əgər uşaq istəmirsə, onu məcbur etməyin. Bir müddət sonra yenidən təklif etmək olar.

3. Uşağın siqnallarını müşahidə edin

Bəzi uşaqlar tualetə getməzdən əvvəl müəyyən davranışlar göstərirlər. Məsələn, sakit bir küncə keçmək, hərəkətini dayandırmaq və ya narahat görünmək kimi.

Bu davranışları müşahidə etdikdə uşağa sakit şəkildə potdan istifadə etməyi xatırlada bilərsiniz.

Zaman keçdikcə uşaq öz bədənindən gələn siqnalları daha yaxşı tanımağa başlayır.

4. Sadə sözlərdən istifadə edin

Uşağa sidik və nəcis ifrazı ilə bağlı sadə və aydın sözlər öyrətmək faydalıdır.

Məsələn, “pot”, “tualet”, “sidik”, “nəcis” kimi sözlərdən istifadə edə bilərsiniz.

Əsas məqsəd uşağın ehtiyacını valideynə necə bildirəcəyini öyrənməsidir.

5. Uşağı uğur qazandıqda dəstəkləyin

Uşaq potdan uğurla istifadə etdikdə onun səyini müsbət qarşılayın.

Məsələn:

“Özün potdan istifadə etdin!”

“Çox yaxşı bacardın!”

Bu cür müsbət münasibət uşağın yeni bacarığı təkrar sınamaq istəyini artıra bilər.

6. Qəzalar zamanı uşağı danlamayın

Pota öyrənmə prosesində uşağın altını islatması və ya başqa “qəzaların” baş verməsi normaldır.

Belə vəziyyətdə uşağı utandırmaq, danlamaq və ya cəzalandırmaq düzgün deyil.

Sakit şəkildə paltarını dəyişdirin və ona deyin:

“Problem deyil. Növbəti dəfə pota gedərik.”

Uşaq özünü təhlükəsiz hiss etdikdə yeni bacarığı daha rahat mənimsəyə bilər.

7. Geyimləri asan seçin

Pota öyrənmə dövründə uşağın geyimlərinin rahat olması vacibdir.

Asan açılıb-bağlanan və uşağın özü tərəfindən aşağı-yuxarı çəkilə bilən geyimlər seçmək faydalıdır.

Bu, uşağa tualet ehtiyacı yarandıqda daha müstəqil davranmağa kömək edə bilər.

8. Böyükləri müşahidə etməsinə imkan verin

Uşaqlar çox vaxt böyükləri təqlid edərək öyrənirlər.

Tualetdən istifadə ilə bağlı prosesi yaşına uyğun və sadə şəkildə izah etmək uşağın bu fəaliyyətin gündəlik həyatın normal bir hissəsi olduğunu anlamasına kömək edə bilər.

Əsas məqsəd uşağı utandırmadan və məcbur etmədən ona nümunə göstərməkdir.

9. Potdan istifadəni gündəlik rejimə daxil edin

Uşağın müəyyən vaxtlarda pota getməsi prosesi daha sistemli edə bilər.

Məsələn:

• səhər yuxudan oyandıqdan sonra;
• yeməkdən sonra;
• gündüz yuxusundan əvvəl və ya sonra;
• evdən çıxmazdan əvvəl;
• yatmazdan əvvəl.

Lakin uşağı çox tez-tez pota oturtmaq və uzun müddət gözlətmək lazım deyil.

10. Səbirli olun

Bəzi uşaqlar potdan istifadəni qısa müddətdə öyrənir, digərləri isə daha uzun müddətə ehtiyac duyur.

Bir neçə uğursuz cəhddən sonra prosesi dayandırmaq və ya uşağı günahlandırmaq əvəzinə, bir müddət fasilə verib daha sonra yenidən cəhd etmək olar.

Pota öyrətmək bir yarış deyil. Əsas məqsəd uşağın bu bacarığı öz inkişaf tempinə uyğun şəkildə mənimsəməsidir.

Uşaq pota oturmaq istəmirsə nə etmək olar?

Bəzən uşaq potu qəbul etmir, ondan qorxur və ya ümumiyyətlə istifadə etmək istəmir. Bu zaman onu məcbur etmək vəziyyəti daha da çətinləşdirə bilər.

Əvvəlcə potu sadəcə uşağın yanında saxlamaq və onunla tanış olmasına imkan vermək olar.

Uşaq potda oturmaq istəmirsə, bir neçə gün və ya bir müddət sonra yenidən təklif etmək mümkündür.

Valideynin sakit və müsbət münasibəti bu prosesdə çox vacibdir.

Uşaq tualetə getmək istəyini demirsə?

Uşağın əvvəlcədən ehtiyacını sözlə bildirməməsi normal ola bilər. Bəzi uşaqlar əvvəlcə davranışları ilə siqnal verir, daha sonra bunu sözlə ifadə etməyə başlayırlar.

Valideyn uşağın davranışlarını müşahidə edərək bu siqnalları tanımağa çalışa bilər.

Məsələn, uşaq müəyyən hərəkətlər etdikdə:

“Pot istəyirsən?”

deyə soruşmaqla onun öz ehtiyacını sözlə əlaqələndirməsinə kömək etmək olar.

Pota öyrədərkən hansı səhvlərdən uzaq durmaq lazımdır?

Bu prosesdə valideynlərin ən çox etdiyi səhvlərdən biri uşağı digər uşaqlarla müqayisə etməkdir.

“Filankəs artıq potdan istifadə edir, sən niyə bacarmırsan?” kimi ifadələr uşağın özünəinamına mənfi təsir göstərə bilər.

Bundan əlavə:

• uşağı məcbur etmək;
• uzun müddət potda oturtmaq;
• qəzalara görə danlamaq;
• uşağı utandırmaq;
• prosesin çox tez nəticə verməsini gözləmək;
• potdan istifadəni cəza və ya mükafat vasitəsinə çevirmək

məsləhət görülmür.

Pota öyrətmək uşağın müstəqilliyini dəstəkləyir

Tualet vərdişlərinin formalaşması uşağın gündəlik həyatında daha müstəqil olmasına kömək edir.

Uşaq zamanla öz ehtiyaclarını tanımağı, onları ifadə etməyi, geyimini idarə etməyi və tualetdən istifadə etməyi öyrənir.

Bu proses eyni zamanda uşağın özünəinamının formalaşmasına da dəstək ola bilər.

Nəticə

Uşağı pota necə öyrətmək olar? Bunun üçün ən vacib amillər səbir, düzgün zaman seçimi və uşağa təzyiq göstərməməkdir.

Hər uşağın inkişaf tempi fərqlidir. Buna görə də bir uşağın müəyyən yaşda potdan istifadə etməyə başlaması digər uşağın da eyni vaxtda hazır olması demək deyil.

Valideyn uşağın hazır olduğunu göstərən əlamətləri müşahidə etməli, prosesi kiçik addımlarla başlamalı və uğursuz cəhdlər zamanı sakitliyini qoruyaraq uşağı dəstəkləməlidir.

Unutmayaq ki, pota öyrənmək uşağın inkişafında təbii bir mərhələdir. Səbirli, müsbət və dəstəkləyici yanaşma bu prosesi həm uşaq, həm də valideyn üçün daha rahat edə bilər.

Baku Junior Campus olaraq uşaqların yalnız akademik deyil, gündəlik həyat və sosial bacarıqlarının inkişafına da xüsusi diqqət yetiririk. Uşaqların müstəqillik qazanması, öz ehtiyaclarını ifadə etməsi və gündəlik fəaliyyətlərdə özünəinamlı olması onların ümumi inkişafının vacib hissəsidir.