Sütunla bölmə bir çox uşaqlar üçün ilk öyrənildiyi zaman çətin görünən riyazi mövzulardan biridir. Uşaq eyni anda bir neçə mərhələni yadda saxlamalı, hesablamaları düzgün aparmalı və rəqəmlərin ardıcıllığına diqqət etməlidir.

Buna görə də valideynlər tez-tez belə bir sual verirlər: uşağa sütunla bölmə əməlini necə izah etmək olar ki, o, sadəcə qaydanı əzbərləməsin, həqiqətən məntiqini başa düşsün?

Əsas qayda tələsməməkdir. Sütunla bölməyə keçməzdən əvvəl uşaq bölmənin mənasını anlamalı, vurma cədvəlini yaxşı bilməli və sadə hesablamaları yerinə yetirə bilməlidir.

Sütunla bölmə nədir?

Uşağa əvvəlcə bölmə əməlinin nə demək olduğunu izah etmək vacibdir.

Məsələn, 12 konfetimiz var və onları 3 uşağın arasında bərabər bölmək istəyirik.

12 ÷ 3 = 4

Deməli, hər uşağa 4 konfet düşəcək.

Beləliklə, bölməni uşağa nəyisə bərabər şəkildə paylaşmaq və ya qruplara ayırmaq kimi izah etmək olar.

Bir neçə sadə nümunədən sonra uşaq yazılı bölmədə də nə baş verdiyini daha asan başa düşəcək.

Uşaq sütunla bölməni öyrənməzdən əvvəl nələri bilməlidir?

Öyrənmə prosesinin daha rahat keçməsi üçün uşağın aşağıdakı bacarıqlara sahib olması faydalıdır:

• toplama və çıxma əməlini yerinə yetirmək;
• ədədlərin tərkibini anlamaq;
• vurma cədvəlini bilmək;
• bölmənin mənasını başa düşmək;
• sadə bölmə nümunələrini həll etmək;
• ədədləri müqayisə etmək;
• ədədin mərtəbələrini — təklik, onluq, yüzlük — ayırd etmək.

Əgər bu mövzulardan hər hansı biri uşağa çətin gəlirsə, dərhal mürəkkəb bölməyə keçmək lazım deyil. Əvvəlcə əsas bilikləri möhkəmləndirmək daha faydalıdır.

Uşağa sütunla bölməni sadə nümunə ilə necə izah etmək olar?

Əvvəlcə qalıqsız bölünən sadə nümunədən başlayın.

Məsələn:

84 ÷ 4

Uşağa izah edin ki, 84 ədədində soldan sağa doğru hərəkət edəcəyik və hər mərhələdə özümüzə bir neçə sual verəcəyik.

1-ci addım. İlk rəqəmə baxırıq

84 ədədinin ilk rəqəmi 8-dir.

Sual veririk:

“4 ədədi 8-in içində neçə dəfə yerləşir?”

Cavab: 2.

Nəticədə alınan 2-ni qismətin yerinə yazırıq.

2-ci addım. Vururuq

İndi vururuq:

2 × 4 = 8

Alınan nəticəni 8-in altına yazırıq.

3-cü addım. Çıxırıq

İndi çıxırıq:

8 − 8 = 0

4-cü addım. Növbəti rəqəmi aşağı endiririk

İndi növbəti rəqəm olan 4-ü aşağı endiririk.

4 alınır.

5-ci addım. Əməliyyatı təkrarlayırıq

Yenidən soruşuruq:

“4 ədədi 4-ün içində neçə dəfə yerləşir?”

Cavab: 1.

1-i qismətdə əvvəlki rəqəmin yanına yazırıq.

Beləliklə:

84 ÷ 4 = 21

Bu nümunədə uşaq bütün məntiqi ardıcıllığı görür:

böl → vur → çıx → növbəti rəqəmi aşağı endir → təkrarla.

Əsas məqsəd məhz bu ardıcıllığın məntiqini başa düşməkdir. Uşağın sadəcə qaydanı əzbərləməsi kifayət deyil.

Uşağa əməliyyatların ardıcıllığını necə yadda saxlamaq olar?

Kiçik yaşlı uşaqlar üçün eyni anda bir neçə mərhələni yadda saxlamaq çətin ola bilər.

Buna görə qısa bir ardıcıllıqdan istifadə etmək olar:

Böl → vur → çıx → aşağı endir.

Bir neçə nümunədən sonra bu ardıcıllıq uşaq üçün daha tanış olacaq.

Amma vaxtaşırı uşağa belə suallar vermək də vacibdir:

“Niyə indi vururuq?”

“Nə üçün çıxırıq?”

“Növbəti rəqəmi niyə aşağı endiririk?”

Uşaq öz hərəkətlərini sözlə izah edə bilirsə, bu, mövzunun məntiqini başa düşdüyünü göstərən yaxşı əlamətdir.

Uşağa qalıqlı bölməni necə izah etmək olar?

Uşaq qalıqsız bölməni mənimsədikdən sonra qalıqlı bölməyə keçmək olar.

Məsələn:

17 ÷ 5

İzah edin:

5 ədədi 17-nin içində 3 dəfə yerləşir.

Çünki:

5 × 3 = 15

İndi çıxırıq:

17 − 15 = 2

Deməli, qalıq 2-dir.

Nəticə:

17 ÷ 5 = 3, qalıq 2

Burada uşağa izah etmək vacibdir ki, qalıq böləndən kiçik olmalıdır.

Məsələn, 5-ə bölmə zamanı qalıq 6 alınıbsa, deməli, əməliyyatda səhv var. Çünki 6-nı 5-ə ən azı bir dəfə bölmək mümkündür.

Çoxrəqəmli ədədlərin bölünməsini uşağa necə izah etmək olar?

Uşaq sadə nümunələri mənimsədikdən sonra tədricən ikirəqəmli, üçrəqəmli və daha böyük ədədlərin bölünməsinə keçmək olar.

Məsələn:

624 ÷ 3

Burada uşaq ilk mərhələdə ədədin hansı hissəsini bölməli olduğunu başa düşməlidir.

Əgər ilk rəqəm böləndən böyükdürsə, bölməyə həmin rəqəmdən başlamaq mümkündür.

Başqa bir nümunədə, məsələn:

245 ÷ 5

2 rəqəmi 5-dən kiçik olduğu üçün ilk iki rəqəmə — 24-ə baxırıq.

Uşağa bunu sadə şəkildə izah etmək olar:

“2-ni 5-ə bölə bilmirik. Ona görə növbəti rəqəmi də götürürük və 24-ə baxırıq.”

Beləliklə, uşaq niyə bəzən bir rəqəmlə, bəzən isə iki rəqəmlə başladığımızı anlamağa başlayır.

Uşaqlar sütunla bölmədə niyə tez-tez səhv edirlər?

Səhvlərin müxtəlif səbəbləri ola bilər.

Uşaq vurma cədvəlini yaxşı bilmir

Sütunla bölmə zamanı bölənin neçə dəfə yerləşdiyini müəyyən etmək üçün vurma cədvəlindən tez-tez istifadə olunur.

Ona görə də vurma cədvəlinin yaxşı mənimsənilməsi bölmə prosesini əhəmiyyətli dərəcədə asanlaşdırır.

Uşaq mərhələlərdən birini unudur

Məsələn, bölmədən dərhal sonra növbəti rəqəmə keçir və vurma və ya çıxma mərhələsini unudur.

Bu halda yenidən aşağıdakı ardıcıllıqdan istifadə etmək faydalıdır:

böl → vur → çıx → aşağı endir.

Uşaq növbəti rəqəmi səhv aşağı endirir

Bu da geniş yayılmış səhvlərdən biridir. Uşağa izah etmək lazımdır ki, növbəti rəqəm təsadüfi şəkildə aşağı düşmür. Biz onu alınmış qalıqla birləşdirərək növbəti mərhələdə istifadə edirik.

Uşaq tələsir

Uşaq qaydanı bilsə belə, tələskənlik hesablama və yazı səhvlərinə səbəb ola bilər.

Ona görə də ilk mərhələlərdə sürətdən daha çox düzgünlüyə diqqət yetirmək lazımdır.

Riyaziyyat öyrənməyi necə daha maraqlı etmək olar?

Riyaziyyatı yalnız çoxlu eyni tipli nümunələr həll etməklə öyrənmək məcburi deyil.

Gündəlik həyatdan nümunələr istifadə etmək olar.

Məsələn:

“24 qələmimiz var. Onları 4 qutuya bərabər şəkildə yerləşdirmək istəyirik. Hər qutuda neçə qələm olacaq?”

Və ya:

“36 stikerimiz var. Hər uşağa 6 stiker versək, neçə uşağa çatacaq?”

Belə tapşırıqlar uşağa bölmənin yalnız dərslikdə deyil, gündəlik həyatda da istifadə olunan əməl olduğunu göstərir.

Əşyalardan istifadə edin

Kiçik yaşlı uşaqlar üçün bölməni real əşyalar üzərində göstərmək xüsusilə faydalı ola bilər.

Məsələn:

• kubiklər;
• qələmlər;
• oyuncaqlar;
• düymələr;
• kartlar;
• konstruktor hissələri.

Tutaq ki, 20 əşyanı 4 bərabər qrupa bölürük.

Sonra bunu riyazi şəkildə yazırıq:

20 ÷ 4 = 5

Beləliklə, uşaq əvvəlcə bölmənin mənasını görür, daha sonra isə onun riyazi yazılışı ilə tanış olur.

Uşaq “Mən başa düşmürəm” deyirsə, nə etmək lazımdır?

Ən vacib məsələ riyaziyyat öyrənmə prosesini uşaq üçün stresə çevirməməkdir.

Əgər uşaq nümunəni başa düşmürsə, eyni nümunəni dəfələrlə təkrarlamaq əvəzinə izah üsulunu dəyişmək daha faydalıdır.

Məsələn:

• tapşırığı şəkillə izah etmək;
• əşyalardan istifadə etmək;
• gündəlik həyatdan nümunə gətirmək;
• daha sadə nümunə həll etmək;
• vurma cədvəlinə qayıtmaq;
• qısa fasilə vermək.

Bəzən uşağa yeni əməliyyatın məntiqini anlamaq üçün sadəcə bir qədər vaxt lazım olur.

Uşağı sinif yoldaşları ilə müqayisə etmək və ona “riyaziyyatı başa düşmürsən” demək düzgün yanaşma deyil. Səhv etmək öyrənmə prosesinin normal hissəsidir.

Düzgün məşq necə aparılmalıdır?

Bir dəfəyə çoxlu nümunə həll etməkdənsə, müntəzəm və qısa məşğələlər daha faydalı ola bilər.

Məsələn, əvvəlcə qalıqsız sadə nümunələrdən başlamaq, daha sonra qalıqlı bölməyə keçmək və tədricən çoxrəqəmli ədədlərlə işləmək olar.

Tapşırıqları müxtəlif şəkildə təqdim etmək faydalıdır:

• şifahi hesablama;
• sadə riyazi nümunələr;
• sütunla bölmə;
• məsələ həlli;
• məntiqi tapşırıqlar;
• gündəlik həyatdan praktiki situasiyalar.

Beləliklə, uşaq yalnız alqoritmi əzbərləmir, onu müxtəlif vəziyyətlərdə tətbiq etməyi öyrənir.

Uşaq sütunla bölməni həqiqətən başa düşdüyünü necə göstərir?

Ən yaxşı göstəricilərdən biri uşağın əməliyyatın ardıcıllığını müstəqil şəkildə izah edə bilməsidir.

Məsələn, uşaq belə deyə bilər:

“Əvvəlcə bölənin neçə dəfə yerləşdiyinə baxıram. Sonra vururam, çıxıram və növbəti rəqəmi aşağı endirirəm.”

Daha yaxşı nəticə isə uşaq hər bir addımı nə üçün etdiyini də izah edə bildikdə ortaya çıxır.

Çünki əsas məqsəd nümunəni sürətlə həll etmək deyil, bölmə əməliyyatının məntiqini anlamaqdır.

Baku Junior Campus uşaqlara riyaziyyatı necə öyrənməyə kömək edir?

Baku Junior Campus olaraq çalışırıq ki, təlim prosesi uşaqlar üçün həm anlaşılan, həm maraqlı, həm də praktik olsun.

Uşaq üçün əsas məsələ yalnız düzgün cavabı tapmaq deyil. O, həllin məntiqini anlamalı, suallar verməli və problemin həlli yolunu müstəqil şəkildə tapmağa çalışmalıdır.

Riyazi bacarıqlar izah, praktiki məşğələlər, oyun elementləri, məntiqi tapşırıqlar və uşağın fərdi öyrənmə tempinə uyğun yanaşma vasitəsilə mərhələli şəkildə formalaşır.

Uşaq nə üçün müəyyən əməliyyatı yerinə yetirdiyini başa düşdükdə riyazi tapşırıq artıq sadəcə çətin qaydalar toplusu kimi görünmür.

Nəticə

Uşağa sütunla bölmə əməlini öyrətmək sadədən mürəkkəbə doğru hərəkət etdikdə daha asan ola bilər.

Əvvəlcə bölmənin mənasını izah etmək, daha sonra vurma cədvəlini möhkəmləndirmək və bundan sonra yazılı bölməyə keçmək faydalıdır.

Uşağın yadda saxlamalı olduğu əsas ardıcıllıq:

böl → vur → çıx → aşağı endir.

Müntəzəm məşq, əyani nümunələr, sakit izah və böyüklərin dəstəyi uşağa hətta mürəkkəb nümunələri də mərhələli şəkildə mənimsəməyə kömək edə bilər.

Ən əsası isə nəticəni dərhal tələb etməməkdir. Riyaziyyatda anlayış addım-addım formalaşır və hər uşağın öyrənmə tempi fərqli ola bilər.

SEO açar sözləri

uşağa sütunla bölmə necə öyrədilir, uşağa sütunla bölmə necə izah olunur, sütunla bölmə, uşaqlar üçün sütunla bölmə, sütunla bölmə nümunələri, qalıqlı bölmə, uşağa bölmə əməlini necə öyrətmək olar, uşaqlara riyaziyyat öyrətmək, ibtidai sinif riyaziyyatı, uşağın riyaziyyatı başa düşməsinə necə kömək etmək olar, çoxrəqəmli ədədlərin bölünməsi, Baku Junior Campus.