Uşaqlar cizgi filmlərini sevir. Rəngarəng obrazlar, maraqlı hekayələr, musiqilər və əyləncəli hadisələr onların diqqətini asanlıqla cəlb edir. Lakin valideynlər üçün əsas sual yalnız “Uşaq hansı cizgi filminə baxsın?” deyil, “Uşaq üçün faydalı və inkişafetdirici cizgi filmi necə seçilməlidir?” sualıdır.
Düzgün seçilmiş cizgi filmi uşağın asudə vaxtını əyləncəli keçirməklə yanaşı, onun yeni sözlər öyrənməsinə, hadisələr arasında əlaqə qurmasına, emosiyaları tanımasına, sosial münasibətləri anlamasına və müxtəlif mövzulara maraq göstərməsinə də dəstək ola bilər.
Bəs uşaqlar üçün yaxşı inkişafetdirici cizgi filmləri hansı xüsusiyyətlərə sahib olmalıdır? Valideyn seçim zamanı nələrə diqqət etməlidir?
İnkişafetdirici cizgi filmi nədir?
İnkişafetdirici cizgi filmi uşağın yaşına və inkişaf mərhələsinə uyğun hazırlanmış, yalnız əyləndirməklə kifayətlənməyən məzmunlardan biridir.
Belə cizgi filmləri uşağın:
- yeni sözlər və ifadələr öyrənməsinə;
- müxtəlif hadisələr haqqında məlumat əldə etməsinə;
- rəngləri, formaları, rəqəmləri və müxtəlif anlayışları tanımasına;
- dostluq, əməkdaşlıq və paylaşmaq kimi sosial dəyərləri anlamasına;
- emosiyaları tanımasına və ifadə etməsinə;
- problem həll etmə və düşünmə bacarıqlarını inkişaf etdirməsinə;
- yaradıcılıq üçün yeni ideyalar əldə etməsinə kömək edə bilər.
Burada əsas məqam cizgi filminin uşağın inkişafını əvəz etməsi deyil, inkişaf prosesini dəstəkləyən vasitələrdən biri olmasıdır.
3 yaşlı uşaq üçün cizgi filmi necə seçilməlidir?
3 yaş ətrafında uşaqlar sadə süjetləri, təkrarlanan ifadələri, rəngli obrazları və aydın hadisələri daha rahat qavrayırlar.
Bu yaşda cizgi filmi seçərkən süjetin çox mürəkkəb olmamasına, danışıq dilinin aydın olmasına, qorxuducu səhnələrin olmamasına və uşağın yaşına uyğun mövzuların seçilməsinə diqqət etmək vacibdir.
Gündəlik həyat, ailə, dostluq, heyvanlar, təbiət, rənglər, formalar və sadə sosial münasibətlər haqqında cizgi filmləri məktəbəqədər yaşda olan uşaqlar üçün daha anlaşıqlı ola bilər.
Valideyn uşağın cizgi filminə baxarkən verdiyi reaksiyaları da müşahidə etməlidir. Uşaq məzmunu anlayırmı, maraq göstərirmi, suallar verirmi, yoxsa hadisələri izləməkdə çətinlik çəkirmi? Bu suallar düzgün seçim etməyə kömək edə bilər.
4–5 yaşlı uşaqlar üçün cizgi filmləri
4–5 yaş dövründə uşaqların maraq dairəsi genişlənir. Onlar hadisələrin səbəbini soruşur, obrazların davranışlarını müqayisə edir və hekayənin davamını təxmin etməyə çalışırlar.
Bu yaşda inkişafetdirici cizgi filmləri uşağın düşünmə, nitq, emosional və sosial bacarıqlarının dəstəklənməsi üçün əlavə vasitə ola bilər.
Məsələn, valideyn cizgi filmindən sonra uşağa “Səncə, niyə belə oldu?”, “Obraz bu zaman nə hiss edirdi?”, “Sən onun yerində olsaydın, nə edərdin?” kimi suallar verə bilər.
Beləliklə, cizgi filminə baxmaq sadəcə ekran qarşısında keçirilən vaxt olmaqdan çıxaraq uşağın düşünməsinə və fikrini ifadə etməsinə imkan yaradan fəaliyyətə çevrilir.
5–7 yaşlı uşaqlar üçün inkişafetdirici cizgi filmləri
5–7 yaş dövründə uşaqlar daha mürəkkəb hekayələri anlamağa, hadisələr arasında səbəb-nəticə əlaqəsi qurmağa və obrazların davranışlarını qiymətləndirməyə başlayırlar.
Bu mərhələdə uşaqlar üçün elm, təbiət, kosmos, müxtəlif peşələr, dostluq, məsuliyyət, əməkdaşlıq və gündəlik həyatla bağlı mövzuları əhatə edən cizgi filmləri maraqlı seçim ola bilər.
Məktəbəqədər hazırlıq mərhələsində cizgi filmlərindən əlavə öyrənmə vasitəsi kimi də istifadə etmək mümkündür. Məsələn, uşaq rəqəmlər, hərflər, heyvanlar və ya təbiət haqqında cizgi filminə baxdıqdan sonra həmin mövzu ilə bağlı oyun və ya yaradıcı fəaliyyət təşkil edilə bilər.
Uşaqlar üçün faydalı cizgi filmləri necə seçilməlidir?
Valideynlər “ən yaxşı cizgi filmi hansıdır?” sualından əvvəl “mənim övladım üçün hansı məzmun uyğundur?” sualını verməlidirlər.
Çünki bütün uşaqların maraqları, inkişaf tempi və qavrama xüsusiyyətləri eyni deyil.
Cizgi filmi seçərkən bir neçə əsas məqama diqqət etmək olar.
Yaşa uyğunluq
Cizgi filminin mövzusu, dili və hadisələri uşağın yaşına uyğun olmalıdır. Kiçik yaşlı uşaq üçün çox mürəkkəb süjetli və sürətli hadisələrlə zəngin məzmunu izləmək çətin ola bilər.
Müsbət davranışlar
Dostluq, əməkdaşlıq, paylaşmaq, empatiya, məsuliyyət və problemləri düzgün şəkildə həll etmək kimi davranışları nümayiş etdirən məzmunlara üstünlük vermək faydalıdır.
Aydın və zəngin dil
Cizgi filmləri uşağın söz ehtiyatının inkişafına dəstək ola bilər. Aydın danışıq, düzgün cümlələr və yaşa uyğun sözlər uşağın dil bacarıqlarının formalaşmasına müsbət təsir göstərə bilər.
Maarifləndirici məzmun
Rəqəmlər, hərflər, heyvanlar, təbiət, kosmos, müxtəlif peşələr və gündəlik həyat haqqında məlumat verən cizgi filmləri uşağın yeni mövzulara marağını artıra bilər.
Sakit və anlaşılan süjet
Həddindən artıq sürətli kadr dəyişiklikləri və çox intensiv hadisələr əvəzinə, uşağın hadisələri rahat izləyə və mənalandıra bildiyi məzmunlara üstünlük vermək daha məqsədəuyğundur.
Cizgi filmləri uşağın inkişafına necə kömək edə bilər?
Düzgün seçildikdə və yaşa uyğun şəkildə izlənildikdə cizgi filmləri uşağın öyrənmə prosesinə əlavə dəstək ola bilər.
Məsələn, uşaq heyvanlar haqqında cizgi filminə baxırsa, valideyn daha sonra həmin mövzu ilə bağlı suallar verə bilər:
“Bu hansı heyvandır?”
“Harada yaşayır?”
“Nə ilə qidalanır?”
“Bu heyvanın başqa hansı xüsusiyyətlərini bilirsən?”
Bu cür suallar uşağın yaddaşını, müşahidə qabiliyyətini və danışıq bacarığını aktivləşdirə bilər.
Eyni yanaşmanı rəqəmlər, rənglər, təbiət, nəqliyyat vasitələri və digər mövzular üçün də tətbiq etmək mümkündür.
Cizgi filminə uşaqlarla birlikdə baxmaq niyə faydalıdır?
Cizgi filmini uşağa sadəcə izlətmək əvəzinə, mümkün olduqda birlikdə izləmək və sonradan müzakirə etmək daha interaktiv təcrübə yarada bilər.
Cizgi filmindən sonra uşağa bu suallar verilə bilər:
“Ən çox hansı obrazı bəyəndin?”
“Səncə, hadisələr niyə belə baş verdi?”
“Obraz həmin vəziyyətdə nə hiss edirdi?”
“Sən onun yerində olsaydın, nə edərdin?”
“Bu hekayədən nə öyrəndik?”
Bu suallar uşağın öz fikrini ifadə etməsinə, hadisələri ardıcıllıqla danışmasına və düşüncəsini əsaslandırmasına imkan yarada bilər.
Uşaqlar üçün hansı cizgi filmlərinə ehtiyatla yanaşmaq lazımdır?
Valideynlər yalnız cizgi filminin məşhur olmasına görə seçim etməməlidirlər.
Davamlı aqressiv davranışların, qorxuducu səhnələrin, kobud ifadələrin və təhlükəli davranışların müsbət nümunə kimi təqdim edildiyi məzmunlara qarşı daha diqqətli olmaq lazımdır.
Həmçinin uşağın yaşına uyğun olmayan mövzuların yer aldığı və hadisələrin həddindən artıq sürətli inkişaf etdiyi cizgi filmləri də hər uşaq üçün uyğun seçim olmaya bilər.
Əsas məqsəd uşağın qarşısına ən məşhur cizgi filmini deyil, onun yaşına, maraqlarına və inkişaf xüsusiyyətlərinə uyğun məzmunu çıxarmaqdır.
Cizgi filmindən sonra hansı fəaliyyətləri etmək olar?
Cizgi filmindən sonra uşağın izlədiyi məzmunu real fəaliyyətə çevirmək mümkündür.
Məsələn, uşaq sevdiyi obrazı çəkə, həmin obrazın hekayəsini danışa, konstruktordan cizgi filmində gördüyü məkanı yarada və ya hekayənin sonunu özü düşünə bilər.
Rollu oyunlar da uşaqlar üçün maraqlı fəaliyyətlərdən biridir. Uşaq cizgi filmindəki obrazlardan birini seçərək onun davranışlarını canlandıra bilər.
Bu fəaliyyətlər uşağın passiv izləyici olmasının qarşısını alaraq izlədiyi məzmunu aktiv öyrənmə təcrübəsinə çevirə bilər.
Cizgi filmləri məktəbəqədər hazırlığı əvəz edə bilərmi?
Xeyr. Cizgi filmləri məktəbəqədər hazırlığın və canlı öyrənmə mühitinin əvəzi deyil.
Məktəbəqədər dövrdə uşağın inkişafı üçün canlı ünsiyyət, oyun, fiziki aktivlik, yaradıcı fəaliyyət, kitab oxuma, sosiallaşma və müxtəlif öyrənmə təcrübələri birlikdə mühüm rol oynayır.
Cizgi filmləri isə bu fəaliyyətlərə əlavə vasitə kimi istifadə edilə bilər.
Uşağın məktəbə hazırlığı yalnız hərf və rəqəmləri tanımaqdan ibarət deyil. Diqqət, ünsiyyət, dinləmə, düşünmə, sosiallaşma, tapşırığı sona çatdırmaq və müstəqil fəaliyyət göstərmək kimi bacarıqlar da məktəbə hazırlığın vacib hissələridir.
Baku Junior Campus-da uşaqların inkişafına kompleks yanaşma
Baku Junior Campus olaraq uşaqların yalnız akademik biliklər əldə etməsinə deyil, onların hərtərəfli inkişafına önəm veririk.
Məktəbəqədər yaş dövründə uşaqların öyrənmə prosesi oyun, ünsiyyət, yaradıcılıq və müxtəlif fəaliyyətlərlə dəstəklənməlidir.
Bu yanaşma çərçivəsində uşaqların:
- düşünmə bacarıqlarının;
- nitq və ünsiyyət qabiliyyətlərinin;
- sosial bacarıqlarının;
- yaradıcılığının;
- diqqət və konsentrasiyasının;
- problem həll etmə bacarıqlarının;
- müstəqil düşünmə və qərarvermə qabiliyyətlərinin inkişafına diqqət yetirilir.
Məqsəd uşaqlar üçün öyrənməyə maraq yaradan, onların özlərini rahat ifadə edə bildiyi və yeni bacarıqları praktik şəkildə sınadığı mühit formalaşdırmaqdır.
Valideynlər üçün əsas tövsiyə
Uşağa cizgi filmi seçərkən onun yalnız nə qədər maraqlı olduğuna deyil, uşağa nə qazandıra biləcəyinə də diqqət etmək lazımdır.
Yaxşı seçilmiş inkişafetdirici cizgi filmi uşağın yeni sözlər öyrənməsinə, müxtəlif mövzulara maraq göstərməsinə, emosiyaları tanımasına və düşünmə bacarıqlarını istifadə etməsinə imkan yarada bilər.
Lakin ən vacib məqam cizgi filminin özü deyil, onun ətrafında yaradılan öyrənmə mühitidir.
Valideynin uşaqlə söhbəti, birgə oyun, kitab oxumaq, yaradıcı fəaliyyətlər və real dünyanı birlikdə kəşf etmək uşağın inkişafında xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Baku Junior Campus olaraq məqsədimiz uşaqların öyrənməyi məcburiyyət kimi deyil, maraqlı və zövqlü proses kimi qəbul etdiyi mühit yaratmaqdır.
Baku Junior Campus — uşaqların öyrənərək, oynayaraq və kəşf edərək inkişaf etdiyi mühit.